تبلیغات
RF2268AM - مطالب ا.روش تحقیق
یکشنبه 31 فروردین 1393

طرز نوشتن پایان نامه

   نوشته شده توسط: عارف محمدی    نوع مطلب :ا.روش تحقیق ،

طرز نوشتن پایان نامه
پایان نامه هاى کارشناسى ، کارشناسى ارشد و دکتری

 

 

 



برای نوشتن  پایان نامه از کجا باید شروع کنیم؟ این سوالی است که اغلب دانشجو یان بعد از اینکه واحد پایان نامه  رو می گیرند برای اونها پیش می آد و  معمولا هم از همین جا اشتباهات شروع می شه! شروع خوب یک پایان نامه یک سوال خوب برای تحقیق کردن است. البته اینو خیلی ها می دونن اما اغلب حتی تا روز دفاع پایان نامه دقیقا نمی دانند سوال اونها چی بوده و چه مسئله باید حل می شد. بگذارید همین جا یک نکته خیلی خیلی مهم رو باز کنم که اغلب دانشجو ها اشتباه می کنند:
" به هیچ وجه فقط برای ارضای کنجکاوی خودتون ( بخونید بی سوادی مون و تکمیل اطلاعات عمومی یا جبران کم کاری های دوران دانشجویی ) سوال پایان نامه رو مطرح نکنید. دوستان عزیر پایان نامه یک تحقیق علمی است نه یک جزوه آموزشی برای پاسخ به سوالات شخصی. حتما میگید خوب اینکه معلومه. اما نمی دونم چرا موضوع به این سادگی رو خیلی ها جدی نمی گیرن و خوب معلومه چی می شه. وقتی یه پایان نامه فقط یه مروری است بر تحقیقات انجام شده به علاوه کمی آمار و ارقام ( اغلب دستکاری شده) نمی شه از توش دو تا مقاله حسابی در بیاد!! بهتره  با خودتون روراست باشید و به انگیزه هاتون هنگام انتخاب موضوع پایان نامه خیلی خوب فکر کنید.
حالا باید بگم یه سوال خوب برای شروع پایان نامه یا تحقیق  چه جور سوال یباید باشه:
سوال تحقیق یک سوال علمی است: یعنی اینکه دو تا ویژگی باید  داشته باشد:
یک- هنوز جواب آن داده نشده است که این دو حالت دارد: ۱- این سوال قبلا طرح نشده ۲- این سوال به روشی دیگری پاسخ داده شده که جواب آن چالش برانگیز است
دو- سوالات قبل از این سوال پاسخ داده شده باشد:( این نکته از نکته قبلی مهمتر است) هر سوال علمی برای پاسخ دادن نیاز به یکسری پیش فرض دارد که باید در تحقیقات قبلی پاسخ آن داده شده باشد وگرنه این تحقیق پایه علمی نخواهد داشت. به زبان دیگه یعنی اینکه سوالات علمی مثل حلقه های زنجیر هستند که محقق وقتی می تونه آخرین حلقه زنجیر فعلی را پاسخ دهد که حلقه های قبلی در تحقیقات پیشین جواب داده شدده باشد.
در این بخش شکل و شیوه اى یکسان در نگارش پایان نامه ارائه می‏گردد که رعایت آن ضرورى است ومنجر به ارزیابى کفایت مطلوب پایان نامه خواهد شد.رعایت این نکات موجب انتقال پیام مطلوب تر شده ، و دانشجو با روش ‏ هاى استاندارد تدوین پایان نامه، نگارش جزوه، پروژه وحتى گزارش فنى که ساختارى کم و بیش متفاوت است آشنا مى شود.
پایان نامه به لحاظ نگارش داراى دو وجه قابل تأمل است:
1- مکان نوشتن مطالب در هر صفحه پایان نامه، نحوه حاشیه بندى، شماره گذارى، ارجاعات، صفحات وبخشها، معادلات، تصاویر، جداول و منحنى ها.
2- ترتیب ساختارى ارائه مطالب در جزء جزء پایان نامه. ابعاد حیاتى تر و راهگشاى دو محور فوق طى دو فصل مورد تعمق قرار خواهند گرفت.
3-محتوای فصول پایان‏نامه
4،2،1- نحوه تنظیم مطالب: اهم نکاتى که مى بایست در مورد ابعاد کاغذ پایان نامه، نحوه تنظیم و کادربندى براى انعکاس مطالب در روى کاغذ رعایت گردد عبارتنداز:
• از کاغذ مرغوب و در قطع A4 به منظور نگارش پایان نامه استفاده شود. در مواردى که نیاز به کاغذ در قطع بزرگتر است،‌ ضمن استفاده از اندازه هاى استاندارد رده A به هنگام ضمیمه نمودن کاغذ مربوطه، به اندازه A4 تا شده و حتماً‌داخل صحافى قرار داده شود.
• در تحریر متن، معادلات ریاضى، جداول و نمودارها از کامپیوتر و نرم افزارهاى فارسى موجود استفاده گردد.
• اندازه حروف به هنگام استفاده از نرم افزار کامپیوترى، Pt 12 تا 14، بافونت Lotus یا Zar بوده ودر تمام متن یکسان باشد.
• تا حد امکان از عکس و تصویر براى انعکاس مطالب استفاده نشده و از شماتیک هاى گویا بهره گرفته شود.در صورتیکه تصویرى بصورت کپى در پایان نامه ارائه شود، بدیهى است باید کاملا واضح بوده و از کیفیت خوبى برخوردار باشد.
• حواشى بالا و پایین کاغذ به ترتیب 5/2 و 5/2 سانتى متر و از راست و چپ نیز به ترتیب 3 و 2 سانتى متر باشند.صفحات بصورت 18 سطرى و یا 24 سطرى تایپ شوند.
• جملات متن حتى الامکان کوتاه و مطابق قواعد دستور زبان فارسى و بصورت مجهول نوشته شده باشد.
• از نگارش کلمات لاتین در متن پروژه، روى اشکال و جداول خوددارى شود. معادل لاتین پس از مشخص شدن به وسیله شماره اى که بالاى معادل فارسى آن کلمه تایپ مى شود، در زیرنویس پایین صفحه با شماره عدد فارسى آورده شود. در هر صفحه، شماره هاى زیرنویس بصورت دو ستونه در زیر نیم خطى درسمت چپ کاغذ، از یک آغاز و به ترتیب افزایش می‏یابند. بطوریکه در هر سطر از زیرنویس صفحه حداکثر دو کلمه انگلیسى معادل تایپ مى گردد که، کلمه اول از سمت چپ و کلمه دوم از میانه صفحه تحریر مى گردد. سایر کلمات انگلیسى نیز در سطور بعدى، به همین ترتیب درج مى شوند. اگر پیدا کردن معادل فارسى براى کلمه اى خاص مثلاً یک مقاله لاتین بسیار مشکل بود ، ‌مى توان تلفظ لاتین کلمه را با حروف فارسى نوشته و در زیر نویس اصل کلمه لاتین را نوشت. لازم به ذکر است که در صورت تمایل می‏توان به جاى استفاده از زیر نویس در پایان هر صفحه، از پى نوشت در انتهاى هر فصل استفاده نمود. بدیهى است که شماره لغات پى نوشت هرفصل نیز از یک آغاز می‏شود. پی‏نوشت انتهاى فصل به دلیل مشابهت با اصول مقاله نویسى ارجحیت کمترى دارد.
• شماره گذارى صفحات به دو نوع مجزا صورت مى پذیرد. دسته اول صفحات پایان نامه،‌ از صفحه چکیده، تا انتهاى صفحات لیست علائم و اختصارات با حروف الفبا، و به صورت متوالى همچون الف، ب، پ، ت وغیره، دسته دوم صفحات، از صفحه مقدمه تا انتهاى پایان نامه به صورت عددى شماره گذارى مى شوند. روى صفحه اول هر تقسیم اصلى از پایان نامه، مانند صفحه چکیده، صفحه اول فهرست،‌صفحه اول هر فصل و غیره شماره صفحه نوشته نمى شود ولى شماره آن به حساب می‏آید. شماره هر صفحه با 5/1 برابر فاصله بین سطرها از پایین کاغذ در وسط سطر به فارسى ساده نوشته می‏شود.
• در نگارش متن اصلى، عناوین اصلى در وسط سطر، و کلیه عناوین فرعى در ابتداى سطر با شماره بندى دو عددى نوشته شود. قبل از شروع هر عنوان اصلى دو سطر، و قبل از شروع هر عنوان فرعى یک سطر خالى منظور شود. عناوین فرعى تر در ابتداى سطر نوشته شده و مطالب بلافاصله بعد از علامت : آغاز می‏شوند. به هر یک از عناوین اصلى و فرعى تا دو لایه فرعى شماره اى تعلق مى گیرد که، نحوه شماره گذارى آن در فهرست آمده است.
• بین معادلات و نوشته ها یک سطر خالى آورده مى شود. شماره معادله در سمت راست خط ، وشماره جداول و شکلها به ترتیب در بالا وپایین بصورت XX-YY نوشته مى شود. XX شماره فصل و YY شماره معادله مى باشد. درصورتیکه سطر معادله داراى جاى کافى نباشد، از سطر بعدى استفاده مى شود.
• منحنى ها، جداول ، تصاویر و یا اشکال درون کادر بسته قرار گرفته، طرف بالاى آنها می‏بایست به طرف بالاى کاغذ قرار داده شود. هر یک از منحنى ها، جداول تصاویر و اشکال داراى شماره بوده و در متن به آنها اشاره شود.زیرنویس شکل در قسمت زیرین کادر به فاصله یک خط درج مى شود. توضیح شکل در سمت چپ بعد از شماره تایپ می‏شود. تدابیر مشابهى براى بالانویس جدول رعایت می‏شود. هر یک از منحنى ها،‌جداول، تصاویر و یا اشکال در طــى متن پایان نامه داراى شمـاره اى مستقل از یکدیگر بوده و بصورت متـوالى تا انتهاى هر فصل افزایش مى یابد. لازم به ذکر است که چنانچه تعداد منحنى ها، جداول، تصاویر و یا اشکال در قسمتى از متن بیش از حد معقول باشد جهت تداوم نوشتار مى بایست مجموعه آنها در یک پیوست قرارگیرند. در کلیه منحنى ها و نمودارها، هر یک از محورهاى مختصات معرفى شده و واحد مربوطه نیز در کنار محور مختصات درج شود. این موضوع در مورد سطرها و ستونهاى جــداول نیز صـادق مى باشد. به منظور افزایش کیفیت و دقت نمـودارها، توصیه مى شود که یکى از نرم افزارهاى متداول کامپیوترى مانند EXCELL ، HPG ، HG ، VISIO وغیره در رسم نمودارها مورداستفاده قرار گیرد.
• لازم است کلیه محاسبات منحصراً در سیستم آحاد بین المللى SI انجام شود. در موارد استثنایى که به علت محدودیت منابع موجود استفاده از سیستم هاى دیگر آحاد اجتناب‏پذیر به نظر مى رسد، ضرورى است که نتایج نهایى هر قسمت از محاسبات را علاوه بر سیستم آحاد مربوطه، پس از تبدیل واحد در سیستم SI نیز درج نمود. ضمناً‌ به این موضوع نیز حتماً‌ توجه شود که در مقابل تک تک نتایج محاسبات، واحد مربوطه باید ذکر شود.
پایان نامه به لحاظ نگارش داراى دو وجه قابل تأمل است:
1- مکان نوشتن مطالب در هر صفحه پایان نامه، نحوه حاشیه بندى، شماره گذارى، ارجاعات، صفحات وبخشها، معادلات، تصاویر، جداول و منحنى ها.
2- ترتیب ساختارى ارائه مطالب در جزء جزء پایان نامه. ابعاد حیاتى تر و راهگشاى دو محور فوق طى دو فصل مورد تعمق قرار خواهند گرفت.
3-محتوای فصول پایان‏نامه
4،2،1- نحوه تنظیم مطالب: اهم نکاتى که مى بایست در مورد ابعاد کاغذ پایان نامه، نحوه تنظیم و کادربندى براى انعکاس مطالب در روى کاغذ رعایت گردد عبارتنداز:
• از کاغذ مرغوب و در قطع A4 به منظور نگارش پایان نامه استفاده شود. در مواردى که نیاز به کاغذ در قطع بزرگتر است،‌ ضمن استفاده از اندازه هاى استاندارد رده A به هنگام ضمیمه نمودن کاغذ مربوطه، به اندازه A4 تا شده و حتماً‌داخل صحافى قرار داده شود.
• در تحریر متن، معادلات ریاضى، جداول و نمودارها از کامپیوتر و نرم افزارهاى فارسى موجود استفاده گردد.
• اندازه حروف به هنگام استفاده از نرم افزار کامپیوترى، Pt 12 تا 14، بافونت Lotus یا Zar بوده ودر تمام متن یکسان باشد.
• تا حد امکان از عکس و تصویر براى انعکاس مطالب استفاده نشده و از شماتیک هاى گویا بهره گرفته شود.در صورتیکه تصویرى بصورت کپى در پایان نامه ارائه شود، بدیهى است باید کاملا واضح بوده و از کیفیت خوبى برخوردار باشد.
• حواشى بالا و پایین کاغذ به ترتیب 5/2 و 5/2 سانتى متر و از راست و چپ نیز به ترتیب 3 و 2 سانتى متر باشند.صفحات بصورت 18 سطرى و یا 24 سطرى تایپ شوند.
• جملات متن حتى الامکان کوتاه و مطابق قواعد دستور زبان فارسى و بصورت مجهول نوشته شده باشد.
• از نگارش کلمات لاتین در متن پروژه، روى اشکال و جداول خوددارى شود. معادل لاتین پس از مشخص شدن به وسیله شماره اى که بالاى معادل فارسى آن کلمه تایپ مى شود، در زیرنویس پایین صفحه با شماره عدد فارسى آورده شود. در هر صفحه، شماره هاى زیرنویس بصورت دو ستونه در زیر نیم خطى درسمت چپ کاغذ، از یک آغاز و به ترتیب افزایش می‏یابند. بطوریکه در هر سطر از زیرنویس صفحه حداکثر دو کلمه انگلیسى معادل تایپ مى گردد که، کلمه اول از سمت چپ و کلمه دوم از میانه صفحه تحریر مى گردد. سایر کلمات انگلیسى نیز در سطور بعدى، به همین ترتیب درج مى شوند. اگر پیدا کردن معادل فارسى براى کلمه اى خاص مثلاً یک مقاله لاتین بسیار مشکل بود ، ‌مى توان تلفظ لاتین کلمه را با حروف فارسى نوشته و در زیر نویس اصل کلمه لاتین را نوشت. لازم به ذکر است که در صورت تمایل می‏توان به جاى استفاده از زیر نویس در پایان هر صفحه، از پى نوشت در انتهاى هر فصل استفاده نمود. بدیهى است که شماره لغات پى نوشت هرفصل نیز از یک آغاز می‏شود. پی‏نوشت انتهاى فصل به دلیل مشابهت با اصول مقاله نویسى ارجحیت کمترى دارد.
• شماره گذارى صفحات به دو نوع مجزا صورت مى پذیرد. دسته اول صفحات پایان نامه،‌ از صفحه چکیده، تا انتهاى صفحات لیست علائم و اختصارات با حروف الفبا، و به صورت متوالى همچون الف، ب، پ، ت وغیره، دسته دوم صفحات، از صفحه مقدمه تا انتهاى پایان نامه به صورت عددى شماره گذارى مى شوند. روى صفحه اول هر تقسیم اصلى از پایان نامه، مانند صفحه چکیده، صفحه اول فهرست،‌صفحه اول هر فصل و غیره شماره صفحه نوشته نمى شود ولى شماره آن به حساب می‏آید. شماره هر صفحه با 5/1 برابر فاصله بین سطرها از پایین کاغذ در وسط سطر به فارسى ساده نوشته می‏شود.
• در نگارش متن اصلى، عناوین اصلى در وسط سطر، و کلیه عناوین فرعى در ابتداى سطر با شماره بندى دو عددى نوشته شود. قبل از شروع هر عنوان اصلى دو سطر، و قبل از شروع هر عنوان فرعى یک سطر خالى منظور شود. عناوین فرعى تر در ابتداى سطر نوشته شده و مطالب بلافاصله بعد از علامت : آغاز می‏شوند. به هر یک از عناوین اصلى و فرعى تا دو لایه فرعى شماره اى تعلق مى گیرد که، نحوه شماره گذارى آن در فهرست آمده است.
• بین معادلات و نوشته ها یک سطر خالى آورده مى شود. شماره معادله در سمت راست خط ، وشماره جداول و شکلها به ترتیب در بالا وپایین بصورت XX-YY نوشته مى شود. XX شماره فصل و YY شماره معادله مى باشد. درصورتیکه سطر معادله داراى جاى کافى نباشد، از سطر بعدى استفاده مى شود.
• منحنى ها، جداول ، تصاویر و یا اشکال درون کادر بسته قرار گرفته، طرف بالاى آنها می‏بایست به طرف بالاى کاغذ قرار داده شود. هر یک از منحنى ها، جداول تصاویر و اشکال داراى شماره بوده و در متن به آنها اشاره شود.زیرنویس شکل در قسمت زیرین کادر به فاصله یک خط درج مى شود. توضیح شکل در سمت چپ بعد از شماره تایپ می‏شود. تدابیر مشابهى براى بالانویس جدول رعایت می‏شود. هر یک از منحنى ها،‌جداول، تصاویر و یا اشکال در طــى متن پایان نامه داراى شمـاره اى مستقل از یکدیگر بوده و بصورت متـوالى تا انتهاى هر فصل افزایش مى یابد. لازم به ذکر است که چنانچه تعداد منحنى ها، جداول، تصاویر و یا اشکال در قسمتى از متن بیش از حد معقول باشد جهت تداوم نوشتار مى بایست مجموعه آنها در یک پیوست قرارگیرند. در کلیه منحنى ها و نمودارها، هر یک از محورهاى مختصات معرفى شده و واحد مربوطه نیز در کنار محور مختصات درج شود. این موضوع در مورد سطرها و ستونهاى جــداول نیز صـادق مى باشد. به منظور افزایش کیفیت و دقت نمـودارها، توصیه مى شود که یکى از نرم افزارهاى متداول کامپیوترى مانند EXCELL ، HPG ، HG ، VISIO وغیره در رسم نمودارها مورداستفاده قرار گیرد.
• لازم است کلیه محاسبات منحصراً در سیستم آحاد بین المللى SI انجام شود. در موارد استثنایى که به علت محدودیت منابع موجود استفاده از سیستم هاى دیگر آحاد اجتناب‏پذیر به نظر مى رسد، ضرورى است که نتایج نهایى هر قسمت از محاسبات را علاوه بر سیستم آحاد مربوطه، پس از تبدیل واحد در سیستم SI نیز درج نمود. ضمناً‌ به این موضوع نیز حتماً‌ توجه شود که در مقابل تک تک نتایج محاسبات، واحد مربوطه باید ذکر شود.
 پیوست ها در انتهاى پایان نامه، پیوست ها قرار مى گیرند. همانگونه در متن اصلى ذکر گردید. پیوست بگونه اى انتخاب مى شود که ضمن نیاز به وجود آنها، قرار دادن آنها در متن اصلى باعث از بین رفتن انسجام و پیوستگى مطلب مى گردد. هر پیوست به یک موضوع اختصاص مى یابد. به منظور مرتب نمودن پیوستها، ترتیب زیر پیشنهاد مى گردد:
پیوست 1- منحنى هاى حاصل و یا تهیه شده از استاندارد در صورتى که تعداد آنها زیاد باشد.
پیوست2- جداول حاصل و یا تهیه شده از استاندارد در صورتى که تعداد آنها زیاد باشد.
پیوست 3- اثبات قضایا
پیوست 4- دستورالعمل استفاده از برنامه کامپیوترى تهیه شده
پیوست 5- لیست برنامه کامپیوترى
پیوست 6- نقشه هاى تهیه شده لازم به ذکراست پیوستهاى نرم افزارى داخل جلد در پاکت ویژه اى چسبانده می‏شوند. در صفحه اول هر پیوست، در بالا و وسط کادر کلمه پیوست و شماره ترتیب آن درج شده و سپس با یک خط فاصله در وسط کادر عنوان مربوط به آن پیوست آورده مى شود.
- چکیده انگلیسی: این بخش حداکثر در یک صفحه ارائه شده و می‏تواند ترجمه چکیده فارسى باشد.
- فرم داخل جلد به انگلیسی: این فرم دقیقا ترجمه جلد فارسى در ابتداى پایان نامه می‏باشد.
4،2،3- محتواى فصول پایان نامه
فصل اول
• کلیات تحقیق
• مقدمه
• هدف
• ضرورت تحقیق
• بیان مسئله
• سوالات تحقیق
• مراحل تحقیق
• عنوان روش تحقیق
• روش جمع آورى اطلاعات
• ابزار جمع آورى اطلاعات
• روش تجزیه و تحلیل
• محدودیت هاى احتمالى تحقیق
• تعاریف واژه هاى اصلى تحقیق
فصل دوم
• مرور ادبیات تحقیق اهم مباحث نظرى پیرامون موضوع تحقیق که در یک تا چند بخش جداگانه به نقل قول از منابع معتبر (به همراه آدرس دهى منابع مورد استفاده در متن و درج مشخصات منابع مورد استفاده به ترتیب استفاده در انتهاى فصل درج مى گردد) توسط محقق گردآورى، دسته بندى، تنظیم و نگارش مى یابد.
فصل سوم
• روش تحقیق
• عنوان روش تحقیق
• معرفى روش نمونه بردارى یا بررسى جامعه موردنظر یا روش مطالعه موردى
• (Case Study) چگونگى تعیین اندازه نمونه مورد مطالعه با استفاده از فرمولهاى آمارى و...
• معرفى روشها و ابزار گردآورى اطلاعات کمى یا کیفى
• معرفى الگوها یا مدل مورد استفاده براى تحلیل مسئله
• معرفى جزئیات روشهاى تجزیه و تحلیل اطلاعات
• روش سنجش اعتبار و پایائى تحقیق کمى و یا صحت و تعمیم پذیرى تحقیق کیفى
فصل چهارم
• جزئیات مراحل پیاده سازى روش تحقیق براى حل مسئله و پاسخگویى به سوالات تحقیق
فصل پنجم
• جمع بندى و نتیجه گیرى و موضوعات پیشنهادى براى تحقیقات آتى
• فهرست منابع و مأخذ
• چکیده لاتین پیوست ها
• پرسشنامه
• جزئیات محاسبات تجزیه و تحلیل اطلاعات ü
• جداول و نمودارهاى اضافى


ادامه مطلب

دنبالک ها: athir.blogfa.com ،

یکشنبه 31 فروردین 1393

چکیده و چکیده نویسی

   نوشته شده توسط: عارف محمدی    نوع مطلب :ا.روش تحقیق ،


نویسنده :*علی اکبر بوری



چکیده: چکیده ی یک مقاله ،فشرده ی یک مقاله است که آن را با حداقل کلمات ممکن معرفی می کند .چکیده ها عمدتاً بردو نوعند :تمام نما و راهنما :نوع معمول در مجلات ،چکیده ی تمام نماست که کامل تر و دقیق تر است .چکیده با دیگر انواع نوشتار تفاوت دارد و نوشتن یک چکیده ی خوب مستلزم آموزش و تمرین است .مقاله ی حاضر سعی دارد با نگاهی به تاریخچه چکیده نویسی و تعاریف و انوع چکیده ،خواننده را به اهمیت چکیده و چکیده نویسی واقف سازد و فرآیندی عملی را برای نوشتن یک چکیده ی مؤثر معرفی کند .

کلید واژه ها :
چکیده ،تمام نما ،راهنما ،فرایند ،مقاله

مقدمه
برای نویسنده ای که مقاله ای را می نگارد ،نوشتن چکیده ای برای آن مقاله ،به نظر کاری ساده و پیش پا افتاده می نماید .متأسفانه برخی نویسندگان مقالات ،توجه لازم را به اهمیت چکیده نداشته ،برای نوشتن آن وقت لازم را مصروف نمی دارند و هنگام ارائه مقاله به مجله ،صرفاً برای رفع تکلیف ،چند جمله ای را بدون صرف وقت لازم به روی کاغذ می آورند ؛در حالی که ،چکیده یک مقاله ،معرف مقاله و نویسنده ی مقاله است .در دنیای امروز که با انفجار اطلاعات مواجه ایم ،خواننده ،محقق ناچار به گزیده خوانی است و در این راه قطعاً ابتدا چکیده را می خواند و سپس تصمیم می گیرد اصل مقاله را بخواند یا نخواند ؛لذا لازم است نویسنده توجه کافی به نوشتن چکیده مبذول دارد و در صورت نیاز،برای این کار آموزش ببیند و به تمرین بپردازد زیرا که چکیده نویسی با نگارش معمولی فرق دارد و مستلزم آموزش و یادگیری است (مهدوی 1367).مقاله ی حاضر سعی دارد با نگاهی کلی به چکیده نویسی ،ویژگی های یک چکیده ی خوب را بر شمرد و رهنمودهایی عملی برای نوشتن یک چکیده خوب را در اختیار خواننده بگذارد .

تاریخچه ی چکیده نویسی
چکیده نویسی تاریخی دیرینه دارد .در بین النهرین استادی به خط میخی متعلق به هزاره دوم قبل از میلاد کشف شده که مطالبی شبیه چکیده همراه آنها بوده است (ویتی 1973).برای دستیابی به مدارک متعدد موجود در کتابخانه ی بزرگ اسکندر ،افرادی همیشه به کار چکیده نویسی مشغول بودند .سلاطین و دولتمردان نیز از دیر باز از چکیده هایی که منشیان آنها از گزارش های مفصل ارسالی تهیه می کردند ،بهره می بردند (مهدوی 1367).
اولین نشریه ادواری چکیده در سال 1665میلادی در پاریس با عنوان Le journal des Scavansبه چاپ رسید .مجلات چکیده در اوایل قرن هجدهم در آلمان و در اواسط همین قرن در انگلستان نیز به تدریج ظاهرگشتند .در قرن بیستم ،با افزایش سریع تعداد مقالات و تخصصی شدن مطالب و نیزالکترونیکی شدن ذخیره سازی و بازیابی اطلاعات ،چکیده نویسی بسیار گسترده شد .
چکیده نویسی در ایران به شیوه ی نسبتاً نظام یافته ی آن ،برای نخستین بار در مرکز اسناد و مدارک علمی ،مؤسسه تحقیقات و برنامه ریزی آموزشی انجام شد .نخستین مجله ی چکیده در ایران ،در زمستان 1348در زمینه علوم و علوم اجتماعی توسط همین مرکز منتشر شد .چاپ این نشریه تا سال 1350به طور پیوسته و بعد از آن تا سال 1358به صورت پراکنده ادامه یافت و سپس متوقف شد .
گر چه در سالهای اخیر نشریه ای ادواری که مختص انتشار چکیده باشد وجود نداشته ،اما همراهی هر مقاله با چکیده آن در مجلات امری عادی گشته است و عموم مجلات تخصصی علاوه بر ارائه چکیده ی هر مقاله درابتدای آن ،ترجمه ی چکیده ها را به زبان انگلیسی یا زبانی دیگر -بر اساس زبان مخاطب دوم -به خواننده ارائه می دهند :نکته قابل توجه این است که اغلب مجلات ،یکی ازشروط پذیرش مقاله را ارائه چکیده و ترجمه ی آن می دانند .بر این اساس ،آشنایی با مهارت چکیده نویسی برای محقق ،نویسنده امروز امری اجتناب ناپذیر است .

تفاوت چکیده و خلاصه

گر چه ممکن است و خلاصه را به طور کلی در فارسی یکی بدانیم ،اما برای بیان آنچه رد انگلیسی abstractخوانده می شود ،کلمه ی چکیده ازهرکلمه ی دیگری که در این زمینه تصور شود بهتر است و البته امروزه در مجلات تخصصی ،چکیده معادل abstractشمرده شده ،از خلاصه متمایز می گردد .
مساوات(1364)در مقاله خود با عنوان "نکاتی چند درباره چکیده و چکیده نویسی" به تفصیل در این مورد سخن گفته است .در اینجا به برخی از نکات آن اشاره می کنیم :
*خلاصه گاه به معنای مبانی است .خلاصه ی یک موضوع ،یعنی بیان کلیات آن موضوع و حذف جزئیات آن ؛در حالی که گاه چکیده ،ذکر جزئیات یک مدرک علمی اهمیتی خاص دارد .
*درخلاصه ،گاه از مهمترین مباحث صرف نظر می کنند ،اما در چکیده ملزم هستیم که حتماً مهمترین مباحث را منعکس کنیم .
*خلاصه کردن یعنی مطلب با مدرکی را برای گروههایی که از لحاظ سنی ،ذهنی ،علمی و یا فرهنگی در شرایط معینی هستند قابل استفاده کنیم .ولی چکیده برای سهولت در انتخاب و جستجوی مطالب است .
*خلاصه ،از یک کتاب ،گزارش ،یکی از دانشها با بخش معینی از معارف بشری صورت می گیرد در حالی که چکیده به طور عمده ازمقالات صورت می گیرد.

تعریف چکیده
تعاریف متعددی از چکیده ارائه شده است که در اینجا به برخی از آنها اشاره می کنیم :
*چکیده خلاصه ای است از قسمتهای مهم یک مقاله که به طور مختصر و روشن عرضه شود ...(مؤسسه تحقیقات و برنامه ریزی علمی و آموزشی 1348).
*چکیده ی یک نوشتار ،خلاصه ای است که از آن نوشته تهیه می شود و شامل فشرده تمام مطالب مهم آن یا فشرده قسمتهایی ویژه ای یا فهرستی از محتوای آن نوشته و گاهی شامل فهرست اصطلاحات و واژه های کلیدی آن است (موحد 1351)
*چکیده خلاصه کوتاهی است از یک کتاب ،جزوه یا مقاله که نکات اصلی آن را ذکر کرده باشد (اعتمادی 1352)
*چکیده عبارت است از شناخت محتوایی یک مقاله یا یک مطلب و معرفی این محتوا با حداقل کلمات و عبارات ممکن (مساوات 1356).
*چکیده ی یک مدرک ،عبارت است از انتخاب اطلاعات تازه و مفید در آن وبیان این اطلاعات به نحوی که از هر جهت ،تا حد امکان از حشو خالی باشد (مساوات1364)
*چکیده شکل فشرده متنی بلند است که نکات اصلی متن را برجسته می سازد و محتوا را بسیار خلاصه توصیف می کند (کیلبورن 1998).
*چکیده بیان مختصر ولی دقیق محتوای یک سند است (لنکستر 1991).
*چکیده نوعی خاصی از خلاصه سازی است که همراه انواع مختلف مقالات علمی می آید (کلارک 2001)

اهداف چکیده نویسی
انگیزه اصلی تهیه چکیده چیست ؟هدف چکیده کمک به خواننده در ارزیابی مدرک و ارتباط بالقوه آن با موضوع یا موضوعات مورد نظر او می باشد .این مدرک ممکن است یک گزارش ،مجله ،مقاله ،رساله ،یا کتاب باشد .
مهدوی (1367)اداهف مختلفی را برای چکیده نویسی بر می شمارد :
*افزایش خدمات آگاهی رسانی جاری :افراد تحصیل کرده و دانش پژوه همیشه سعی می کنند اطلاعات خود را به روز نگه دارند و با توجه به تعداد زیاد مقالات منتشر شده ،مطالعه همه مقالات میسر و ممکن نیست .چکیده ها در این خصوص نقش مهمی را ایفا می کنند .
*صرفه جویی در وقت :حجم کم و ساختار منسجم چکیده خواننده را قادر می سازد مطلب را در وقت کمتر و با سرعت جذب بیشتری مطالعه کند .
*غلبه بر مانع زبان :مقالات علمی به زبانهای متعددی منتشر می شوند در حالی که یک محقق ممکن است به یک دو زبان مسلط باشد .چکیده های مطبوعات معمولاً به یک زبان بین المللی (معمولاً انگلیسی )ترجمه می شوند و در کنار چکیده زبان اصلی و یا در پایان مقالات ارائه می گردند .
*سهولت جستجو و انتخاب :
راحت ترین راه انتخاب یک مقاله ،موضوع آن است ولی چون موضوع معمولاً به صورت یک عبارت کوتاه نوشته می شود ممکن است مبهم باشد .چکیده در عین کوتاهی ،اطلاعات دقیقی را در بر دارد که در انتخاب مؤثراست .

انواع چکیده ها
چکیده را به انواع مختلفی چون تمام نما،راهنما،آمیخته ،انتقادی ،تلگرافی،سوگرفته ،مؤلف ،آماری و غیره طبقه بندی کرده اند که در اینجا به رایج ترین انواع چکیده ،یعنی چکیده های تمام نما و راهنما خواهیم پرداخت .برای درک بهتر این دو نوع چکیده ،می توانید به نمونه ارائه شده در انتهای مقاله نیز مراجعه کنید .
الف :چکیده تمام نما (informative)
چکیده ی تمام نما یا جامع به طور کلی بهترین ،کامل ترین و رایج ترین نوع چکیده و از نظر تهیه مشکل ترین آنهاست که سعی دارد تا حد امکان کمیت و کیفیت اطلاعات موجود در متن اصلی را ارائه نماید :یک چکیده ی تمام نما فشرده ای از مباحث اساسی و نتایج بدست آمده را ارائه می دهد .استفاده از این نوع چکیده برای تهیه چکیده از مقالات دقیق ،تحقیقی و تخصصی که بر موضوعی واحد متمرکزند توصیه می شود .این نوع چکیده معمولاً طولانی تر از انواع دیگر چکیده هاست ولی طول آن از 10% طول کل متن اصلی تجاوز نمی کند .
ب-چکیده راهنما (indicative)
چکیده راهنما بیشتر برای معرفی موضوع متن اصلی به کار می رود ،صرفاً بر محتوای متن اصلی دلالت دارد و شامل مطالبی کلی درباره متن اصلی است .این نوع چکیده هدف و روش را معرفی کرده ،ولی معمولاًنتایج را در خود ندارد .برای تهیه چکیده از مقالاتی که موضوعات مختلفی را دربردارند نیز از این چکیده استفاده می شود .
معمولاً چکیده راهنما سطحی تر از چکیده تمام نما است و تهیه آن سریعتر وراحت تر است .این نوع چکیده را توصیفی (descriptive)نیز خوانده اند .طول این چکیده معمولاً از طول چکیده تمام نما کمتر است (حدود 75تا100کلمه ).

طول چکیده
گر چه نکته مشترک تمامی تعاریفی که از چکیده ارائه شده است تأکید بر اختصار و کوتاهی آن است ،اما در مورد طول یا حجم چکیده نظرات مختلفی وجود دارد .برخی معتقدند نباید از 1000واژه تجاوز و برخی دیگر حد نهایی طول چکیده را 250واژه دانسته اند .
برخی صاحب نظران ،طول چکیده را متناسب با طول متن اصلی می دانند و اصرار بیش از حد برهرچه کوتاه تر کردن چکیده را روا نمی دانند و معتقدند این امر موجب می شود چکیده نویس به تعمیم و "کلی گویی "بپردازد (مساوات 1364).البته ،در این صورت نیز ،به لحاظ تأکید بر اختصار ،تأکید می شود که طول چکیده نباید نهایتاً از یک دهم طول نوشته تجاوز کند .
رویکرد دیگری که به طول چکیده وجود دارد ارتباط بین طول چکیده و نوع چکیده است .مهدوی (1367)طول متوسط چکیده تمام نما را 150تا 250کلمه و طول متوسط راهنما را 75تا150کلمه می داند .کیلبورن (1998)طول چکیده توصیفی یا راهنما را حداکثر 100و چکیده تمام نما را ده در صد طول مقاله یا کمتر از آن برمی شمارد .لنکستر (1991)،علاوه بر طول متن اصلی و نوع چکیده،به عوامل دیگری نیزچون پیچیدگی موضوع ،تنوع موضوع ،دسترس پذیری ،هزینه و هدف اشاره می کند .

ویژگی های یک چکیده خوب

یک چکیده ،فهرستی از موضوعات مطرح شده در متن مقاله نیست ؛مقدمه هم نیست .چکیده انتخاب جملاتی از متن اصلی و کنار هم چیدن آنها هم نیست .چکیده باید ویژگیهایی داشته باشد که به برخی از آنها اشاره می کنیم :
*یک چکیده خوب باید مختصر ،دقیق و واضح باشد (مهدوی 1367)
*چکیده معمولاً از یک یا دو پاراگراف مستقل و منسجم تشکیل می شود (کیلبورن 1998،کلارک 2001)
*جمله های یک چکیده باید خبری باشند (موحد و میرزاده 1353)
*جمله ها باید ساده باشند .در نوشتن چکیده ،مطلب مورد نظر را باید آسان و رسا بیان و ازبه کار بردن کلمات پر طمطراق خودداری کرد .بعلاوه ،باید از پرنویسی و استفاده از صفتهای غیر لازم ،کلمات مترادف و تکراری احتراز کرد (موحد و میرزاده 1353،کیلبورن 1998)
*جمله های یک چکیده باید تا آنجا که ممکن است کوتاه باشند .جملات بلند ایجاد ابهام می کنند و وضوح چکیده را خدشه دار می سازند
*چکیده باید شامل کلید واژه ها و اصطلاحات فنی و علمی متن اصلی باشد .این کار،درک محتوای چکیده را برای متخصصان و تهیه فهرست موضوعی را برای مجلات چکیده تسهیل می کند و از آنجایی که امروزه ،خیره سازی و بازیابی اطلاعات به صورت الکترونیکی است ،استفاده از کلید واژه ها به جستجوگر کمک می کند سریعتر به موضوع مورد نظر خود برسد (موحد و میرزاده 1353،کیلبورن1998،شامپاین 2005)
*یک چکیده ابداً اطلاعات جدیدی ارائه نمی دهد بلکه صرفاً خلاصه مقاله است (کیلبورن 1998،پراکتر 2006)




ادامه مطلب

دنبالک ها: athir.blogfa.com ،

دوشنبه 18 فروردین 1393

دو نمونه پروژه اقدام پژوهی ( نمونه کار معلم پژوهنده )

   نوشته شده توسط: عارف محمدی    نوع مطلب :ا.روش تحقیق ،

تقویت انشا و تقویت املا  به كار عملی اقدام پژوهی

مقدمه : توصیف وضعیت موجود

مقطع ابتدایی زیر بنای مقاطع دیگر تحصیلی می باشد و در مقطع ابتدایی نیز پایه اول اساس پایه های دیگر می باشد و هر چقدر دانش آموزان در این پایه بهتر آموزش ببینند در پایه های دیگر راحت تر هستند و بالعكس ؛ در پایه اول دو درس ریاضی و فارسی ( قرائت فارسی و املای فارسی ) كلیدی هستند و بیشترین ساعات به این دو درس اختصاص می یابد و از بین دو درس ذكر شده درس فارسی از اهمیت دو چندانی برخوردار می باشد. طوری كه بدون یادگیری درس فارسی , یادگیری دروس دیگر تقریباً غیر ممكن می باشد.

چندین بار بود كه آموزگار پایه دوم از وضعیت تحصیلی دو دانش آموز ابراز نگرانی می كرد و آنان را در حد دانش آموزان پایه اول هم نمی دانست . از عدم پیشرفت تحصیلی آنان صحبت می كرد؛ مدیر مدرسه با اولیای دانش آموزان ذكر شده , مشاوراتی را بعمل آورد . قرار شد آنان به فرندان خود كمك كنند و همگام با معلم درس ها را تكرار و تمرین كنند.

بعد از گذشت یك ماه , متاسفانه پیشرفتی حاصل نشد در جلسه شورای معلمان وضعیت دانش آموزان ذكر شده مورد بحث قرار گرفت . پیشنهادهایی ارائه گردید بنده را مامور رسیدگی به این دانش آموزان نمودند , من هم با بررسی نمرات سال گذشته آنان و مشاوره با والدین و معلم پایه دوم آنان مطالبی را جمع آوری نمودم.

تجزیه و تحلیل اطلاعات

پس از مطالعه نمرات و بحث های با معلم پایه اول , دوم و والدین صورت گرفت و راه های متعددی جهت تقویت املای آنان مورد بررسی قرار گرفت و خلاصه یافته های حاصل از تجزیه و تحلیل به شرح زیر تدوین گردید.

خلاصه یافته های اولیه

برخی از علل ضعف دانش آموزان در درس املا ه شرح زیر بود :

بیش از دو سوم حروفات الفبای فارسـی را نمی شناختند و آن ها را بـا اشتبـاه می گرفتند.

نظر به به سن بالای معلم پایه اول( بیش از 20 سال سابقه تدریس ) و عدم علاقه به تدریس در پایه اول و كمتر تكرار و تمرین می كرده اند.

معلم پایه اول علل اصلی ضعف آنان را , غیبت بیش از اندازه به سبب بیماری ذكر نمودند.

تحصیلات كم والدین ( زیر پنجم ابتدایی ) و عدم آشنایی آنان با اصول روان شناسی جهـت رسیـدگـی بـه فـرزنـدشـان متناسب با استعداد آنان , یكی دیگر از علل ضعف دانش آموزان می باشد.

اصول و مبانی املا

مراحل آموزش نوشتن به پنج مرحله زیر تقسیم می شود:

1-         آموزش نوشتن غیر فعال ( رونوسی )

2-         آموزش نوشتن نیمه فعال ( املا )

4- آموزش نوشتن فعال پایه دو     ( حمله سازی ) اق )    انشا و انواع آن

با توجه به مشكل دانش آموزان در مرحله آموزش نوشتن نیمه فعال (املا) است به آموزش املا می پردازیم. مهارت املا نویسی به معنی توانایی جانشین كردن صحیح صورت نوشتاری حروف , كلمات و جمله ها به جای صورت آوایی آنهاست . دانش آموزان بـایـد به این مهارت دست یابند تا بتوانند بخوبی بین صورت تلفظی كلمه ها و حروف سازنـده آن ها پیـونـد مناسبی بـرقـرار كنند بدین ترتیب زمینه لازم برای پیشرفت آنان در درس های جمله

3-         آموزش نوشتن فعال پایه یك    ( كلمه سازی ) نویسی , انشا و به طور كلی مهارت نوشتن بهتر فراهم می شود , دانش آموزان هنگام نوشتن املا باید نكاتی را در باره صداهایی كه بوسیله معلم در قالب كلمات و جمله ها بر زبان جاری می شود رعایت نمایند :

الف)      آنها را خوب بشنوند + تشخیص دقیق كلمه + ادراك كلمه

ب) آنها را خوب تشخیص دهند + یادآوری و مجسم ساختن تصویر + بازشناسی كلمه صحیح در ذهن.

ج) آنها را درست بنویسند + نوشتن صحیح حروف سازنده كلمه + بازنویسی كلمه و توالی مناسب آنها.

اشكالات املایی دانش آموزان كه از دیدگاه زبان شناختی بر اثر اشكالات رسم الخطی , تاثیر لهجه و گویش محلی دانش آموزان و فرایندهای آوایی حذف , تبدیل , افزایش و قلب به وجود می آیند از دیدگاه روان شناختی از موارد زیر سرچشمه می گیرند :

الف)      ضعف در حساسیت شنوایی , مثال : ژاله -  جاله ب) ضعف در حافظه شنوایی , مثال جا انداختن كلمات ج) ضعف در حافظه دیداری , مثال حیله – هیله د) ضعف در حافظه توالی دیداری , مثال مادر – مارد

هـ) قرینه نویسی , مثال دید –

و)          وارونه نویسی , مثال دید -

ز)          عدم دقت , مثال : گندم – كندم

ح)نارسا نویسی , مثال رستم – رسم

روش تدریس املا

املا واژه ای است عربی و معنای آن نوشتن مطلبی است كه دیگری بگوید یـا بخـوانـد . درس املا در بـرنـامـه آمـوزشـی دوره ابتدایی اهداف زیر را در بر می گیرد.

1-         آموزش صورت صحیح نوشتاری كلمه ها و جمله های زبان فارسی

2-         تشخیص اشكالات املایی دانش آموزان و رفع آنها

3-         تمرین آموخته های نوشتاری دانش آموزان در رونویسی.

بدیهی است با نوشتاری كه با غلط های املایی همراه باشد ارتباط زبانی بین افراد جامعه بخوبی برقرار نمی شود . بنابراین , لزوم توجه به این درس كاملاً روشـن اسـت عـلاوه بـر اهـداف فـوق , امـلا نـویسی , دانـش آمـوزان را یـاری می كند تا مهارت های خود را در زمینه های زیر تقویت نمایند. www.zibaweb.com

1-         گوش دادن با دقت

2-         تمركز و توجه داشتن به گفتار گوینده ( معلم )

3-         آمادگی لازم برای گذر از رونویسی ( نوشتن غیرفعال ) جمله نویسی و انشا (نوشتن فعال)

نكات برجسته روش آموزش املای فارسی :

1-         توجه بیشتر به وجه آموزشی درس املا نسبت به وجه آزمونی آن

2-         انعطاف پذیری در انتخاب تمرینات  در هر جلسه املا

3-         توجه به كلمات به عنوان عناصر سازنده جمله های زبانی

4-         ارتباط زنجیر وار املاهای اخذ شده در جلسات گوناگون معیارهای ارزشیابی عناصر دیگر روش آموزش املا را به صورت زیر هم میتوان مرحله بندی كرد : گام اول, انتخاب متن املا  و نوشتن آن روی تخته سیاه و خواندن آن گام دوم , قرائت املا توسط معلم و نوشتن آن توسط دانش آموزان گام سوم , تصحیح گروهی املاها و تهیه فهرست خطاهای املایی گام چهارم , تمرینات متنوع با توجه به اولویت بندی اشكالات املایی استخراج شده.

گام اول , انتخاب متن :

در انتخاب متن املا به موارد زیر توجه شود :

متن مورد نظر حاوی جمله باشد و از انتخاب كلمه به تنهایی خودداری شود.

كلمات سـازنـده جمـلات متـن از حـروفـی تشكیل شده باشند كه قبلاً تدریس شده اند.

كلمات خارج از متن كتاب های درسی , از 20 درصد كل كلمات بیشتر نباشد.

علاوه بر جملات موجود در كتاب های درسی , با استفاده از كلمات خوانده شده , جملات دیگری هم در نظر گرفته شوند .

در هر جلسه از كلماتی كه در جلسات قبلی برای دانش آموزان مشكل بوده اند نیز استفاده شود تا بتوان درجه پیشرفت شاگردان را اندازه گیری كرد.

گام دوم

معلم متن املا را از روی تابلو پاك كرده , پس از آماده شدن دانش آموزان , آن را با صدایی بلند و لحنی شمرده و حداكثر تا دو بار قرائت می كند . البته هنگام قرائت متن املا از خواندن كلمه به كلمه خودداری كرده , متن را به صورت گروههای اسمی و فعلی یا جمله كامل قرائت می كند تا دانش آموزان با بافت جمله و معنای آن آشنا شوند . متن املا را با سرعت مناسب تكرار می كند تا كند نویسان هم , اشكالات خود را بر طرف نماند .

گام سوم

این گام با مشاركت كامل دانش آموزان انجام می شود و معلم بدون اشاره به نام آنان تك تك املا ها را بررسی و مشكلات را استخراج می كند . به این ترتیب كه معلم املای اولین دانش آموز را در دست می گیرد و به كمك دانش آموز كلمات یاد شده را رونویسی می كند. سپس املای دومین , سومین و .... در دست می گیرد و به كمك همان دانش آموز یا دانش آموز دیگری , صورت صحیح غلط های املایی را روی تابلو ثبت می كند . البته هر جا كه غلط ها تكراری بودند جلوی اولین مورد آن یك علامت ( مثلاً * ) می زند . در پایان با شمردن غلط ها , اشكالات املایی دانش آموزان را اولویت بندی می كند .

گام چهارم

در ایـن گام معلـم با توجه به مهمترین و پر تعداد ترین اشكالات املایی دانش آموزان با بكار گیری انواع تمرینات حرف نویسی و كلمه نویسی و همچنین تمرینات كلمه سازی و جمله سازی به تقویت توان نوشتاری دانش آموزان می پردازد .

راههای پیشنهادی برای تقویت املایی دانش آموزان ضعیف

با مطالعه اطلاعات جمع آوری شده در جلسه شورای معلمان جهت تقویت املا با پیشنهادات متعدد همكاران مواجه شدیم كه در ذیل فهرست وار آورده ایم .

دقت به مشق ( رونویسی ) و تصحیح غلط ها و رعایت خط زمینه

توجه به دست ورزی در دوره آمادگی

مطمئن شدن از شناخت حروف الفبای فارسی

بررسی دقیق تكلیف شب در خانه

توجه بیشتر به دانش آموزان كند نویس

پرهیز از حركات اضافی موقع گفتن املا

استفاده از دانش آموزان ممتاز برای روخوانی و تكرار و تمرین در كلاس

توجه به نوع نشستن

استفاده از كارت تند خوانی

تركیب صامت و مصوت

اطمینان از تلفظ صحیح حروفات توسط دانش آموزان

تصحیح املا توسط خود دانش آموزان  و . . . .

كه قرار شد تعدادی از پیشنهادهای همكاران در مورد دانش آموزانی كه در املا ضعیف هستند اجرا شود . از جمله آموزش حروفاتی كه دانش آموزان در آن اشكال دارند ( قبل از گفتن املا )  - یادداشت غلط هایی كه بیشتر دانش آموزان از آن دارند – دقت در مشق دانش آموزان .

چگونگی اجرای راه جدید

با دعوت از اولیای دانش آموزان مورد نظر قرار شد كه بصورت خصوصی در یك محل روزانه یك ساعت در ساعت مقرر در املا به آنان ( دانش آموزان ) تدریس شود . در مرحله اول حروف الفبای فارسی تدریس شد و در هر روز تعدادی از حروفاتی كه دانش آموزان در آن اشكال داشتند تدریس می شد و آنان به كلمه سازی با آن حروف می پرداختند . استفاده از جدول الفبا كتاب فارسی اول و كارت های تنـد خوانی , تركیب صامت با مصوت كمك موثری در یاد گیری دانش آموزان می كرد .

پس از یك هفته از كتاب فارسی دوم استفاده كردیم . در ابتدا قسمتی از درس ( یك پاراگراف ) قرائت می شد و دانش آموزان با دقت به كتاب خود نگاه می كردند , بعد آنها قسمت گفته شده را می خواندند و غلط های را كه             می خواندند در یك دفتری یادداشت می گردید و دفعات بعدی ابتدا غلط ها تكرار و تمرین می شد ( خواندن و نوشتن ) . وقتی كه دانش آموزان در خواندن درس جدید مهارت كافی بدست می آوردند . مرحله نوشتن آغاز می گردید . سعی    می شد هنگام نوشتن متنی , متن ها خوانده شده بعد نوشته شود . ین كار ادامه داشت و روز به روز پیشرفتی در وضعیت دانش آموزان مشاهده می گردید . طوری كه تا قبل از شروع كار با آنان , آنان در كلاس خویش زنگ املا بیش از سه چهار كلمه نمی توانستند بنویسند و به جرات می توان گفت نمی دانستند چگونه بنویسند و چی بنویسند و بخش و صدا كشی برای آنان نا مفهوم بود . اما بعد از تدریس خصوصی  به مرور توانستند متن املای دوم را همانند سایر دانش آموزان بنویسند و نمرات بالاتری بگیرند .

در ادامه با مشكل غلط نویسی كلماتی كه حروف عربی دارند ( ثـ ث - حـ ح  ط – ت – ذ- ضـ ض - ظ و .... ) مواجه شدیم كه جهت غلبه بر این مشكل سعی شد زیر كلمات فوق خ كشیده شود و در دفتر نوشته شود و این كلمات بیشتر قرائت و نوشته شود تا ملكه ذهن گردد .

خوشبختانه بعد از بیست جلسه دانش آموزان مشكل دار , طوری پیشرفت كردند كه معلم پایه دوم باورشان نمی شد كه این دانش آموزان , همان دانش آموزان بیست روز پیش هستند . شركت در بحث های كلاس , پیشرفت در سایر نتیجه تقویت آنها در درس املا بود . جهت تشویق دانش آموزانی كه پیشرفت حاصل نموده اند مدیر مدرسه جوایزی را به آنان داد . اولیای دانش آموزان هم خیلی خوشحال بودند و حتی یكی از اولیا كه بیسواد بود تصمیم گرفت كه كلاس فشرده ای هم برای او جهت سواد آموزی بصورت خصوصی در نظر گرفته شود .

گرد آوری اطلاعات ( شواهد 2 )

از رفتار های دانش آموزان مورد نظر معلوم بود كه آنان پیشرفت قابل ملاحظه ای نموده اند . برای اینكه معلمان دیگر از روند كار و پیشرفت حاصله اطلاع پیدا كنند و در موقعیت های مناسب از این روشها استفاده كنند , مدیر مدرسه در جلسه شورای معلمان گزارش از روند كار از اول تا حال را ارائه داد و نظر بنده را راجع به روش بكار برده شده برای حل ضعف املای دانش آموزان مورد مطالعه جویا شد و بنده هم چندین مورد را ذكر كرده ام . از جمله :

1-         توجه ویژه به دانش آموزان ضعیف و كند نویس

2-         استفاده از معلمان فعال و پر انرژی برای پایه اول جهت تكرار و تمرین بیشتر و ارائه ابتكارات ویژه

3-         رعایت مراحل گفتن املا از طرف همكاران كه مراحل قبلاً آورده شده است .

4-         ارتباط با اولیای دانش آموزان بخصوص دانش آموزان ضعیف .  تجدید نظر در روش های انجام گرفته و اعتبار بخشی آن

پس از این كه روش های استفاده شده برای حل مسئله توسط بنده و مدیر مدرسه تشریح شد , عده ای از همكاران انتقادات و پیشنهادات خویش را ارائه دادند از آن جمله :

بهتر است مدیر ترتیبی اتخاذ نمایند كه با هماهنگی اولیای دانش آموزانی كه در درس املا نمرات متوسط و متوسط به پایین دارند در تعطیلات تابستانی كلاس تقویتی گذاشته شـود مخصوصـاً بـرای پـایـه اول كـه در پـایـه دوم بـا مشكل دانش آموزان مورد مطالعه ما مواجه نشوند.

تدریس خصوصی , برای همه دانش آموزان مقدور نیست.

بعضی از معلمان با روش تدریس املا ( مراحل گفتن املا ) آشنایی چندانی ندارند و مراحل آن را رعایت نمی كند.

­جهت رسیدگی بهتر به دانش آموزان مشكل دار درسی مخصوصاً پایه اول تعداد آن ها در هر كلاس از بیست نفر تجاوز نكند.

پس از جمع بندی و رفع ایرادات و انتقادات وارده به اجرای روش پیشنهادی  روش های مذكور در جلسه گروههای درسی پایه اول مطرح شد و در این جلسه ابتدا روش های تدریس املا بر اساس روش تدریس پیشنهادی كتاب روش تدریس فارسی مراكز تربیت معلم بیان گردید؛ سپس روش پیشنهادی ارائه گردید.

اكثریت قریب به اتفاق معلمان از روش پیشنهادی استقبال كردند.

نتیجه گیری

اگر معلمان درس املا را همان طور كه جدی می گیرند روش تدریس آن را نیز مطابق با روش تدریس ها ارائه شده در كتاب های مراكز تربیت معلم تدریس كنند, به نظر می رشد دانش آموزان مشكلی در این درس نخواهند داشت. گروههای درسی نقش عمده ای در آشنایی و یادآوری روش تدریس املا را برعهده دارند. تا زمانی كه دانش آموزان در مهارت خواندن پیشرفت نكرده اند  صحبت از املا و املا گفتن بی مفهوم خواهد بود . انتخاب معلمان پایه اول از بین معلمان فعال و پر انرژی كمك موثری به تقویت املا دانش آموزان از طریق تكرار و تمرین بیشتر میسر می شود می نماید. هر چه تعداد شاگردان یك كلاس مخصوصاً پایه اول كمتر باشد معلم مربوطه وقـت بیشتری بـرای رسیدگی به دانش آموزان ضعیف در املا خواهد داشت. كمك گرفتن از اولیا فقط برای تكرار و تمرین بیشتر می تواند در تقویت املا موثر باشد.

منابع و ماخذ

روش تدریس فارسی , ویژه دانشجویان مراكز تربیت معلم

مجله رشد آموزش ابتدایی ماههای دی و بهمن 82

دفتر شورای معلمان مدرسه امید انقلاب یك سال 82

مقطع ابتدایی نیز پایه اول اساس پایه های دیگر می باشد و هر چقدر دانش آموزان در این پایه بهتر آموزش ببینند در پایه های دیگر راحت تر هستند و بالعكس ؛ در پایه اول دو درس ریاضی و فارسی ( قرائت فارسی و املای فارسی ) كلیدی هستند و بیشترین ساعات به این دو درس اختصاص می یابد و از بین دو درس ذكر شده درس فارسی از اهمیت دو چندانی برخوردار می باشد. طوری كه بدون یادگیری درس فارسی , یادگیری دروس دیگر تقریباً غیر ممكن می باشد.

چندین بار بود كه آموزگار پایه دوم از وضعیت تحصیلی دو دانش آموز ابراز نگرانی می كرد و آنان را در حد دانش آموزان پایه اول هم نمی دانست . از عدم پیشرفت تحصیلی آنان صحبت می كرد؛ مدیر مدرسه با اولیای دانش آموزان ذكر شده , مشاوراتی را بعمل آورد . قرار شد آنان به فرندان خود كمك كنند و همگام با معلم درس ها را تكرار و تمرین كنند.

بعد از گذشت یك ماه , متاسفانه پیشرفتی حاصل نشد در جلسه شورای معلمان وضعیت دانش آموزان ذكر شده مورد بحث قرار گرفت . پیشنهادهایی ارائه گردید بنده را مامور رسیدگی به این دانش آموزان نمودند , من هم با بررسی نمرات سال گذشته آنان و مشاوره با والدین و معلم پایه دوم آنان مطالبی را جمع آوری نمودم.

تجزیه و تحلیل اطلاعات

پس از مطالعه نمرات و بحث های با معلم پایه اول , دوم و والدین صورت گرفت و راه های متعددی جهت تقویت املای آنان مورد بررسی قرار گرفت و خلاصه یافته های حاصل از تجزیه و تحلیل به شرح زیر تدوین گردید.

خلاصه یافته های اولیه

برخی از علل ضعف دانش آموزان در درس املا ه شرح زیر بود :

بیش از دو سوم حروفات الفبای فارسـی را نمی شناختند و آن ها را بـا اشتبـاه می گرفتند.

نظر به به سن بالای معلم پایه اول( بیش از 20 سال سابقه تدریس ) و عدم علاقه به تدریس در پایه اول و كمتر تكرار و تمرین می كرده اند.

معلم پایه اول علل اصلی ضعف آنان را , غیبت بیش از اندازه به سبب بیماری ذكر نمودند.

تحصیلات كم والدین ( زیر پنجم ابتدایی ) و عدم آشنایی آنان با اصول روان شناسی جهـت رسیـدگـی بـه فـرزنـدشـان متناسب با استعداد آنان , یكی دیگر از علل ضعف دانش آموزان می باشد.

 

اصول و مبانی املا

مراحل آموزش نوشتن به پنج مرحله زیر تقسیم می شود:

1-         آموزش نوشتن غیر فعال ( رونوسی )

2-         آموزش نوشتن نیمه فعال ( املا )

4- آموزش نوشتن فعال پایه دو     ( حمله سازی ) اق )    انشا و انواع آن

با توجه به مشكل دانش آموزان در مرحله آموزش نوشتن نیمه فعال (املا) است به آموزش املا می پردازیم. مهارت املا نویسی به معنی توانایی جانشین كردن صحیح صورت نوشتاری حروف , كلمات و جمله ها به جای صورت آوایی آنهاست . دانش آموزان بـایـد به این مهارت دست یابند تا بتوانند بخوبی بین صورت تلفظی كلمه ها و حروف سازنـده آن ها پیـونـد مناسبی بـرقـرار كنند بدین ترتیب زمینه لازم برای پیشرفت آنان در درس های جمله

3-         آموزش نوشتن فعال پایه یك    ( كلمه سازی ) نویسی , انشا و به طور كلی مهارت نوشتن بهتر فراهم می شود , دانش آموزان هنگام نوشتن املا باید نكاتی را در باره صداهایی كه بوسیله معلم در قالب كلمات و جمله ها بر زبان جاری می شود رعایت نمایند :

الف)      آنها را خوب بشنوند + تشخیص دقیق كلمه + ادراك كلمه

ب) آنها را خوب تشخیص دهند + یادآوری و مجسم ساختن تصویر + بازشناسی كلمه صحیح در ذهن.

ج) آنها را درست بنویسند + نوشتن صحیح حروف سازنده كلمه + بازنویسی كلمه و توالی مناسب آنها.

اشكالات املایی دانش آموزان كه از دیدگاه زبان شناختی بر اثر اشكالات رسم الخطی , تاثیر لهجه و گویش محلی دانش آموزان و فرایندهای آوایی حذف , تبدیل , افزایش و قلب به وجود می آیند از دیدگاه روان شناختی از موارد زیر سرچشمه می گیرند :

الف)      ضعف در حساسیت شنوایی , مثال : ژاله -  جاله ب) ضعف در حافظه شنوایی , مثال جا انداختن كلمات ج) ضعف در حافظه دیداری , مثال حیله – هیله د) ضعف در حافظه توالی دیداری , مثال مادر – مارد

هـ) قرینه نویسی , مثال دید –

و)          وارونه نویسی , مثال دید -

ز)          عدم دقت , مثال : گندم – كندم

ح)نارسا نویسی , مثال رستم – رسم


ادامه مطلب

پنجشنبه 14 فروردین 1393

راهنمای اجرای اقدام پژوهی و تدوین گزارش

   نوشته شده توسط: عارف محمدی    نوع مطلب :ا.روش تحقیق ،

مقدمه

درطول زمانی كه از عمر تعلیم و تربیت مدرن می گذرد، رفته رفته بر دست اندركاران علوم تربیتی محرز گشته است كه تحقیقات دانشگاهی به تنهایی پاسخگوی مسائل و مشكلات عملی آموزش و پرورش نیستند. لذا این نقطه عطفی شد برای شروع نوعی دیگر از پژوهش كه بتواند مسائل واقعی محیط كلاس درس و آموزش را حل و فصل كند این نوع تحقیق همان اقدام پژوهی است. در فرایند اقدام پژوهی، خود معلم همزمان محقق و مجری یافته های پژوهشی است.

دراین نوشته كوتاه سعی شده است مراحل اجرایی اقدام پژوهی و تدوین گزارش مربوطه، به صورت موجز و مختصر بیان گردد. امید است كه در راهنمایی همكاران علاقه مند به اقدام پژوهی، مفید واقع گردد.

مراحل اجرایی اقدام پژوهی

در اجرای اقدام پژوهی، الگوهای گوناگونی وجود دارند، از جمله الگوی 8 مرحله ای كه ذیلاً معرفی می شود.

 

 

مرحله اول:

 پرسش خود را تعریف كنید:

-            مسأله مورد نظر چیست؟

-                    چه پرسشی برای شما مطرح است؟

-                    چه افرادی مطالعه برروی آنها انجام خواهد شد؟

-                    كی و چه وقت این اتفاق رخ می دهد؟

 

مرحله دوم:

وضعیت آموزش مورد تحقیق خود را توصیف كنید:

-                    از ما می خواهند در این محیط آموزشی چه كاری انجام دهیم؟

-                     تلاش خواهیم كرد در اینجا چه كاری انجام دهیم؟

-                    زیر بنای فكری عمل فعلی ما چیست؟

 

مرحله سوم:

داده های لازم را برای ارزیابی وضعیت موجود، گردآوری كنید:(شواهد1)

-                    از نظر مشاركت كنندگان در این پژوهش در حال حاضر در این محیط آموزشی چه می گذرد؟

-                    چه اطلاعاتی و با چه روش هایی می توانیم در باره این مسأله جمع آوری كنیم؟

 

مرحله چهارم:

-                    داده ها را بررسی كنید تا مطالب متناقص را پیدا كنید:

-                    بین آنچه برای ما مطلوب است و آنچه در حال وقوع است، چه تفاوت ها و تناقص هایی وجود دارند؟

 

مرحله پنجم:

با ارائه و معرفی تغییرات عملی لازم ، تناقض ها را برطرف كنید:

-                    با تفكر نقادانه و خلاقانه در باره تناقص ها، چه تغییری می توانیم به وجود آوریم؟

 

مرحله ششم:

كنترل و زیر نظر گرفتن تغییر اعمال شده:

-                    وقتی تغییر مورد نظر  به اجرا در می آید،چه نتایجی به دست می آید؟

 

مرحله هفتم:

داده های مربوط به ارزیابی از تغییر انجام گرفته را تجزیه و تحلیل كنید:

-                    از نظر مشاركت كنندگان در اثر اجرای تغییرات پیشنهاد شده، در حال حاضر، وضعیت آموزشی چه تحولی پیدا كرده است؟

-                    چه اطلاعاتی و با چه روش هایی می توانیم در این باره به دست آوریم؟

 

مرحله هشتم:

در تغییر اعمال شده تجدید نظر كنید و برای اقدام بعدی تصمیم بگیرید: ( در صورت نیاز)

-                    آیا تغییری كه انجام گرفت، ارزش داشت؟

-                    آیا در آینده این كاررا ادامه خواهیم داد؟

-                    پس از این تغییر، چه باید انجام دهیم؟

-                    آیا تغییر انجام گرفته كافی است یا باید دور دیگری از تحقیق با پرسش روشن تری انجام گیرد؟

-                    نتایج این تحقیق  را باید با چه ملاك و معیاری سنجید و با چه كسی در میان گذاشت؟

 

 

ساختار گزارش اقدام پژوهی

1-                 صفحه عنوان:

شامل:

-                    سازمان مربوطه (سازمان و ادارات آموزش و پرورش نواحی و مناطق)

-                    عنوان اقدام پژوهی

-                    نام اساتید راهنما (در صورت وجود)

-                    نام اقدام پژوه (و همكاران در صورت وجود)

-                    تاریخ (ماه، سال)

2-                 چكیده:

چكیده باید به گونه ای تهیه شود كه خواننده به یك شمای كلی از تحقیق دست یابد.این نكات را رعایت كنید:

 Bاز ذكر آنچه در متن نیامده، خود داری شود.

B از زبان خود بنویسید و نقل قول مستقیم نكنید.

B اصطلاحات مهم و كلیدی را درچكیده بیان كنید.

B برای شماره ها، از ارقام به جای حروف استفاده كنید.

B فقط گزارش ارایه گردد و از اظهار نظر پرهیز كنید.

B افعال مورد استفاده، به صورت گذشته و مجهول باشد.

B به موضوعاتی چون مسأله پژوهش، آزمودنی ها، ابزار گردآوری دادها، در صورت استفاده از آمار، روش آن، یافته های تحقیق و كاربرد آن اشاره شود.

 

 


ادامه مطلب

پنجشنبه 14 فروردین 1393

اقدام پژوهی (تحقیق عملی) Action Res.

   نوشته شده توسط: عارف محمدی    نوع مطلب :ا.روش تحقیق ،

 

نام های دیگر این روش: پژوهش مشارکت جو (Participatory)؛ پژوهش بر مبنای همکاری (Collaborative)؛ پژوهش آزاد (Emancipatory)؛ آموختن در عمل (Action Learning).

هدف اقدام پژوهی حل یک مشکل یا مسئله خاص در یک محل خاص است که با درگیری و مشاهده فعال محقق همراه است.

در این شیوه، محقق وارد سازمان شده و به عنوان عضوی از آن فعالیت خود را آغاز می نماید.

 

محقق در این شیوه به طور مرتب اطلاعات خود را به روز کرده و بر اساس آن فرضیات جدیدی را مطرح نموده و مسیر خود را اصلاح می کند.

فرایند اقدام پژوهی

در این شیوه محقق، موضع خود را ترک کرده و با افراد درگیر در مشکل هم آوا برای رفع مشکل تلاش می کند.

در واقع محقق در این جا به جای این که تنها نقش کارگردان را داشته باشد، هم بازیگر است و هم کارگردان.

یادگیری، ارزشیابی روش و اصلاح روش به طور مرتب و توأمان انجام می شود.

این شیوه عموما قابل تعمیم نیست.

اقدام پژوهی؛ محاسن

-تمرکز تحقیق بریک مشکل و محل کاملا خاص

-تقویت روحیه مشارکت و همکاری
-یادگیری بالای سازمانی و توانمندسازی افراد درگیر در تحقیق
اقدام پژوهی؛ معایب
-عدم تعمیم پذیری
-دشواری اجرا به جهت عدم وجود فرایند خطی برای آن
-اخذ زمان زیاد از سیستم برای اجرا