تبلیغات
RF2268AM - بودجه ریزی عملیاتی؛از تئوری تا عمل(1)
چهارشنبه 3 فروردین 1390

بودجه ریزی عملیاتی؛از تئوری تا عمل(1)

   نوشته شده توسط: عارف محمدی    نوع مطلب :بودجه ریزی ،

مقدمه:

بودجه شاهرگ حیاتی دولت است ، زیرا دولت تمام فعالیتهای مالی خود ، اعم از كسب درآمد و پرداخت هزینه ها برای اجرای برنامه های متعدد و متنوع خود را در چارچوب قانون بودجه انجام میدهد بنابراین بودجه آیینه تمام نمای همه برنامه ها و فعالیت های دولت بوده و نقش بسیار مهم وحیاتی در توسعه اقتصادی ملی ایفا می نماید.

با توسعه وظایف دولت وافزایش سریع هزینه های دولتی وپیوند آن با وضعیت عمومی اقتصاد كشور، كنترل مخارج اهمیت خود را از دست داد و نیاز به بهبود در سیستم های برنامه ریزی، كنترل و مدیریت منابع بخش عمومی مطرح گردید تا تصمیم گیرندگان را قادر سازد دید وسیع تری پیدا كرده و اطلاعات وسیعی در مورد نتایج عملكردها و هزینه های اجرای فعالیت ها داشته باشد. این امر موجب توجه دولت ها به اقتصادی بودن ، كارایی و اثربخشی منابع دولت به عبارتی مدیریت مالی دولت شد .مواجهه با این شرایط نه تنها نیاز به بهبود روش ها و رویه های بودجه بندی موجود برای افزایش هماهنگی سیستم را مطرح ساخت ، بلكه بعد جدیدی برای تصمیم گیری در مدیریت ومدیریت مالی دولتی افزود یعنی سیستم بودجه ریزی عملیاتی و برنامه ای را برای بازنگری و ارزیابی مدیریت فعالیت های دولتی مطرح ساخت . ویژگی و وجه تمایز این سیستم از سیستم بودجه متداول ، تاكید روی اهداف، نتایج و منابع حاصل از هریك از اقلام هزینه ها و یافتن پاسخ به این سوال بود كه درآمد ها به چه منظور خرج میشود(United Nations 1982)

از ضرورت های اصلاح ساختار اقتصادی بخش بهداشت و درمان ، اصلاح روش های بودجه ریزی و توزیع منابع آن می باشد . از آنجائیكه اختصاص هدفمند اعتبار به فعالیتهای هرسازمان می تواند ضمن شفاف سازی نحوه توزیع منابع، امكان پایش عملیاتی و انتظار برای دسترسی به نتایج هزینه ها را فراهم سازد، استفاده از روش بودجه بندی عملیاتی گام موثری در افزایش كارآیی و اثر بخشی اعتبارات خواهد بود. با توجه به حركت رو به رشداصلاحات در ارائه خدمات بخش دولتی و از جمله بخش بهداشت و درمان ، اصلاح روند بودجه ریزی با تكیه بر هماهنگی های فرابخشی ودرون بخشی از جمله اهداف دفتر برنامه ریزی منابع مالی وبودجه به شمار میرود و این امر تنها در سایه تعامل و ایجاد زبان مشترك برنامه ریزی و بودجه بندی در فرآیند تدوین بودجه میسر خواهد گردید . دراین مجال برآنیم كه به ضرورت ها ومفاهیم مرتبط با بودجه عملیاتی پرداخته ، بستر همفكری وهمكاری واحدهای زیرمجموعه بخش بهداشت ودرمان را در دستیابی به یك روش مناسب توزیع اعتبار فراهم نماییم.

ضرورت بودجه ریزی در سازمان ها

بودجه بندی را « فرآیند تخصیص منابع محدود به نیازهای نامحدود » می دانند. مجموع كوشش هائی كه صرف تدوین بودجه و تخصیص منابع می شود به منظور « حداكثر استفاده» از منابعی است كه معمولاً در حد كفایت نمی نمایند و به اصطلاح اقتصادی « كیمیاب» هستند. بنابراین در راه رسیدن به « اهداف مطلوب» ضرورت دارد به نحوی از هر یك از منابع محدود استفاده گرد كه در تبدیل كل منابع به پول بتوان گفت با حداقل هزینه، حداكثر استفاده به عمل آمده است (آیت الهی ، 1374ص.111).

بودجه هدفها و راهبردها را به صورت عبارتهای مالی در آورده و راه اجری برنامه و كنترل پیشرفت آنها را می نماید. سازمانها به سه دلیل عمده به بودجه بندی نیازمندند : (رضائی نژاد،1375ص.239).

-         نشان دادن مفهوم مالی برنامه ها ؛

-         شناساندن منابع مورد نیاز اجرای برنامه ها؛

-         بدست آوردن معیارهای سنجش، نظارت و كنترل نتیجه ها در مقایسه با برنامه ها

سیر تكوین بودجه

مفهوم بودجه همگام با تكامل دولت ها و پیچیده تر شدن وظایف دولت، تغییر وتكامل یافته است . این تكامل را می توان به چهار مرحله متمایز تقسیم كرد. در مرحله اول كه تقریباً از 1920 تا 1935می باشد ، تاكید عمده روی ایجاد یك سیستم با كفایت برای كنترل هزینه ها بود و حسابداری هزینه ها و پیوند بین حسابداری وبودجه مطرح بود. مرحله دوم كه در توسعه بودجه عملیاتی خود را نشان می دهد، استفاده از بودجه به عنوان ابزار مدیریت مالی بود و خود را در اصلاح ساختار مناسب ،بهبود مدیریت و برنامه های اندازه گیری كار ظاهر ساخت و بر بودجه ای تاكید داشت كه كار وفعالیتهای سازمان را اندازه بگیرد.

مرحله سوم با پیوند دادن بودجه وبرنامه به عنوان معیاری برای تجزیه وتحلیل رفاه اقتصادی آغاز شد و روی پیشرفتهایی كه در تكنولوژیهای تصمیم گیری و اطلاعاتی رخ داده بود تمركز داشت.

مرحله چهارم بواسطه پیچیدگی محیط سازمانها بوجود آمده وباعث استفاده از بودجه بر مبنای صفر به عنوان ابزاری برنامه ریزی راهبردی (استراتژیك) گردیده است(فرج وند،1380،ص.201).

1-بودجه به عنوان ابزار كنترل

بودجه ریزی بعد از پیدایش حكومتهای پارلمانی بوجود آمد؛ یعنی آغاز كار بودجه نویسی به زمانی بر میگردد كه مردم در مقابل اختناق حكومتها دست به انقلاب زدند و حق مسلم نظارت مردم بر اموال عمومی به صورت كنترل درآمدها و هزینه های دولتی توسط نمایندگانشان دایر شد از این رو بخش مهمی از قانون اساسی هر كشور به چگونگی دخل و خرج آن كشور اختصاص دارد. نظارت بر دخل و خرج به موجب همین قوانین بر عهده نمایندگان برگزیده مردم واگذار شده كه از منافع مالیات دهندگان و دریافت كنندگان خدمات دولت حمایت كنند بنابراین طبیعی است كه هرگاه مسئله دخل و خرج كشور برای این نمایندگان مطرح شود آنها دروهله نخست به فكر ایفای مسئولیتی هستند كه به موجب قانون به عهده آنها محول شده است. علت این تاكید هم شاید این باشد كه تا اوایل قرن اخیر وظیفه اصلی دولت محدود به دفاع از كشور، مراقبت در استقرار نظم و امنیت و حفظ مناسبات بین المللی بود كه خرج بابت این وظایف كنترل شود تا مالیات زیاد گرفته نشود و مخارج نیز كنترل شود. وقتی منظور از بودجه كنترل باشد، نظام بودجه ای بر روی طبقه بندی هزینه ها و طبقه بندی سازمانی متمركز می گردد كه همان طبقه بندی براساس فصول و مواد هزینه است.

2- بودجه به عنوان ابزار مدیریت مالی

با توسعه وظایف دولت وافزایش سریع هزینه های دولتی وپیوند آن با وضعیت عمومی اقتصاد كشور، كنترل مخارج اهمیت خود را از دست داد و نیاز به بهبود در سیستمهای برنامه ریزی، كنترل و مدیریت منابع بخش عمومی مطرح گردید تا تصمیم گیردندگان را قادر سازد دید وسیع تری پیدا كرده و اطلاعات وسیعی درمورد نتایج عملكردها و هزینه های اجرایی فعالیتها داشته باشند. این امر موجب توجه دولتها به اقتصادی بودن، كارایی و اثربخشی منابع دولت و به عبارتی مدیریت مالی دولتی شد. مواجهه با این شرایط نه تنها نیاز به بهبود روشها و رویه های بودجه بندی موجود برای افزایش هماهنگی سیستم را مطرح ساخت، بلكه بعد جدیدی برای تصمیم گیری در مدیریت ومدیریت مالی دولتی افزود، یعنی سیستم بودجه بندی عملیاتی و برنامه ای را برای بازنگری وارزیابی مدیریت فعالیتهای دولتی مطرح ساخت. ویژگی و وجه تمایز این سیستم از سیستم بودجه متداول تاكید روی اهداف، نتایج و منافع حاصل از هریك از اقلام هزینه ها و یافتن پاسخ به این سوال بود كه درآمدها به چه منظور خرج میشود.

3- بودجه به عنوان ابزار برنامه ریزی

استفاده از بودجه به عنوان ابزار سیاستگذاری یا برنامه ریزی، به منظور تنظیم سیاستهای مالی برای مقاصد اقتصادی صورت گرفت تا به وسیله آن درآمدها وهزینه های بودجه ای چند هدف ویژه را برای حفظ تعادل اقتصادی و جلوگیری از بروز بحران تامین كند. نخست آنكه از نظر سیاستهای اقتصادی و مقاصد مربوط به استفاده از منابع، صورتهای بودجه ای بتواند هدفهای سرمایه گذاری و نرخ رشد و همچنین چگونگی اختصاص منابع به هزینه های مصرفی، انتقالی و سرمایه ای در بین بخشها را معلوم كند. دوم آنكه تعیین نرخ رشد اقتصادی به دلیل ارتباط با میزان اشتغال ، ثبات قیمتها وموازنه بخش خارجی به گونه ای صورت پذیرد كه منافع اجتماعی را حداكثر وفشارهای مالیاتی وارده یا هزینه های خارج كردن منابع از بخش خصوصی را حداقل سازد. مقدار مجاز یا بهینه استفاده از كسری در بودجه حاصل فرآیند بسیار پیچیده و دقیق تامین همین هدف است. سوم آنكه بودجه در نقش اقتصادی خود ابزار تقلیل نابرابریهای درآمدی و تعدیل آثار توزیعی كاركرد نامطلوب جریانهای تولیدی باشد. برای تامین این اهداف نقش مالیاتها و برنامه های هزینه ای مورد توجه قرار داشت ؛ اما درمیان راههای مختلف قابل تعقیب ، سیاست شاخص و توصیه شده ای به عنوان الگوی قابل تعمیم موجود نبود بودجه درماموریت برنامه ریزی بیشتر متضمن مفاهیمی چون طرح ریزی برای آینده وانتقال این مفاهیم به جامعه برای تصمیم گیری میان مدت بود و از این رو، طبقه بندیهای اقتصادی آن ناظر بر تنظیم حسابهای ملی و بررسی حركت متغیرهای كلان میگردید.

مهم ترین عواملی را كه منجر به گرایش برنامه ریزی در بودجه بندی شد می توان در توسعه تجزیه و تحلیلهای خرد و كلان اقتصادی و نقش آن در شكل گیری سیاست مالی و بودجه ای و همچنین در توسعه فنون جدید اطلاعاتی وتصمیم گیری و كاربرد آن در سیاستگذاری دانست.

4- بودجه به عنوان ابزار راهبردی (استراتژیك)

مرحله چهارم بودجه نویسی اززمانی آغاز میشود كه محیط سازمانی به یك محیط متلاطم و آشفته مبدل شد و پیچیدگی تصمیم و تغییر و تحولات بنیادی وخود جوش درمحیط سازمانی، برنامه ریزی استراتژیك را درمدیریت پدید آورد. دراین دوره بودجه نویسی به عنوان ابزار و عامل استراتژیك برای رویارویی با حوادث غیر قابل پیش بینی مورد استفاده قرار گرفت. طی دهه 80 دربودجه نویسی سناریوهای متعددی طراحی میشود و برای هر نوع فعالیت( برنامه) كه به واحدهای تصمیم گیری تعبیرمیشوند ، نیز سطح ریالی و مالی مختلفی درنظر گرفته شد و بسته به نوسان مقدار بودجه بواسطه متغیرهای غیر قابل كنترل، از سطح مورد نظر استفاده گردید این تفكر به تدوین بودجه بر مبنای صفر درسال 1873 منجر گردید.

 


Foot Issues
دوشنبه 16 مرداد 1396 02:57 ق.ظ
Wow, wonderful weblog layout! How long have you ever been blogging for?

you made blogging glance easy. The overall glance of your web
site is excellent, as smartly as the content material!
Lance
دوشنبه 9 مرداد 1396 08:18 ب.ظ
What's up, everything is going well here and ofcourse every one is sharing information,
that's actually fine, keep up writing.
Broderick
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 11:39 ب.ظ
Hello all, here every person is sharing these know-how, so
it's good to read this website, and I used to pay
a quick visit this weblog daily.
Darlene
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 05:13 ق.ظ
Excellent site you've got here.. It's difficult to find high quality writing like
yours these days. I seriously appreciate individuals like you!
Take care!!
BHW
جمعه 18 فروردین 1396 12:21 ب.ظ
I feel this is one of the most significant information for me.
And i am satisfied reading your article. However want to statement on some normal issues, The web site style is wonderful,
the articles is truly great : D. Excellent job, cheers
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر