تبلیغات
RF2268AM - چکیده و چکیده نویسی
یکشنبه 31 فروردین 1393

چکیده و چکیده نویسی

   نوشته شده توسط: عارف محمدی    نوع مطلب :ا.روش تحقیق ،


نویسنده :*علی اکبر بوری



چکیده: چکیده ی یک مقاله ،فشرده ی یک مقاله است که آن را با حداقل کلمات ممکن معرفی می کند .چکیده ها عمدتاً بردو نوعند :تمام نما و راهنما :نوع معمول در مجلات ،چکیده ی تمام نماست که کامل تر و دقیق تر است .چکیده با دیگر انواع نوشتار تفاوت دارد و نوشتن یک چکیده ی خوب مستلزم آموزش و تمرین است .مقاله ی حاضر سعی دارد با نگاهی به تاریخچه چکیده نویسی و تعاریف و انوع چکیده ،خواننده را به اهمیت چکیده و چکیده نویسی واقف سازد و فرآیندی عملی را برای نوشتن یک چکیده ی مؤثر معرفی کند .

کلید واژه ها :
چکیده ،تمام نما ،راهنما ،فرایند ،مقاله

مقدمه
برای نویسنده ای که مقاله ای را می نگارد ،نوشتن چکیده ای برای آن مقاله ،به نظر کاری ساده و پیش پا افتاده می نماید .متأسفانه برخی نویسندگان مقالات ،توجه لازم را به اهمیت چکیده نداشته ،برای نوشتن آن وقت لازم را مصروف نمی دارند و هنگام ارائه مقاله به مجله ،صرفاً برای رفع تکلیف ،چند جمله ای را بدون صرف وقت لازم به روی کاغذ می آورند ؛در حالی که ،چکیده یک مقاله ،معرف مقاله و نویسنده ی مقاله است .در دنیای امروز که با انفجار اطلاعات مواجه ایم ،خواننده ،محقق ناچار به گزیده خوانی است و در این راه قطعاً ابتدا چکیده را می خواند و سپس تصمیم می گیرد اصل مقاله را بخواند یا نخواند ؛لذا لازم است نویسنده توجه کافی به نوشتن چکیده مبذول دارد و در صورت نیاز،برای این کار آموزش ببیند و به تمرین بپردازد زیرا که چکیده نویسی با نگارش معمولی فرق دارد و مستلزم آموزش و یادگیری است (مهدوی 1367).مقاله ی حاضر سعی دارد با نگاهی کلی به چکیده نویسی ،ویژگی های یک چکیده ی خوب را بر شمرد و رهنمودهایی عملی برای نوشتن یک چکیده خوب را در اختیار خواننده بگذارد .

تاریخچه ی چکیده نویسی
چکیده نویسی تاریخی دیرینه دارد .در بین النهرین استادی به خط میخی متعلق به هزاره دوم قبل از میلاد کشف شده که مطالبی شبیه چکیده همراه آنها بوده است (ویتی 1973).برای دستیابی به مدارک متعدد موجود در کتابخانه ی بزرگ اسکندر ،افرادی همیشه به کار چکیده نویسی مشغول بودند .سلاطین و دولتمردان نیز از دیر باز از چکیده هایی که منشیان آنها از گزارش های مفصل ارسالی تهیه می کردند ،بهره می بردند (مهدوی 1367).
اولین نشریه ادواری چکیده در سال 1665میلادی در پاریس با عنوان Le journal des Scavansبه چاپ رسید .مجلات چکیده در اوایل قرن هجدهم در آلمان و در اواسط همین قرن در انگلستان نیز به تدریج ظاهرگشتند .در قرن بیستم ،با افزایش سریع تعداد مقالات و تخصصی شدن مطالب و نیزالکترونیکی شدن ذخیره سازی و بازیابی اطلاعات ،چکیده نویسی بسیار گسترده شد .
چکیده نویسی در ایران به شیوه ی نسبتاً نظام یافته ی آن ،برای نخستین بار در مرکز اسناد و مدارک علمی ،مؤسسه تحقیقات و برنامه ریزی آموزشی انجام شد .نخستین مجله ی چکیده در ایران ،در زمستان 1348در زمینه علوم و علوم اجتماعی توسط همین مرکز منتشر شد .چاپ این نشریه تا سال 1350به طور پیوسته و بعد از آن تا سال 1358به صورت پراکنده ادامه یافت و سپس متوقف شد .
گر چه در سالهای اخیر نشریه ای ادواری که مختص انتشار چکیده باشد وجود نداشته ،اما همراهی هر مقاله با چکیده آن در مجلات امری عادی گشته است و عموم مجلات تخصصی علاوه بر ارائه چکیده ی هر مقاله درابتدای آن ،ترجمه ی چکیده ها را به زبان انگلیسی یا زبانی دیگر -بر اساس زبان مخاطب دوم -به خواننده ارائه می دهند :نکته قابل توجه این است که اغلب مجلات ،یکی ازشروط پذیرش مقاله را ارائه چکیده و ترجمه ی آن می دانند .بر این اساس ،آشنایی با مهارت چکیده نویسی برای محقق ،نویسنده امروز امری اجتناب ناپذیر است .

تفاوت چکیده و خلاصه

گر چه ممکن است و خلاصه را به طور کلی در فارسی یکی بدانیم ،اما برای بیان آنچه رد انگلیسی abstractخوانده می شود ،کلمه ی چکیده ازهرکلمه ی دیگری که در این زمینه تصور شود بهتر است و البته امروزه در مجلات تخصصی ،چکیده معادل abstractشمرده شده ،از خلاصه متمایز می گردد .
مساوات(1364)در مقاله خود با عنوان "نکاتی چند درباره چکیده و چکیده نویسی" به تفصیل در این مورد سخن گفته است .در اینجا به برخی از نکات آن اشاره می کنیم :
*خلاصه گاه به معنای مبانی است .خلاصه ی یک موضوع ،یعنی بیان کلیات آن موضوع و حذف جزئیات آن ؛در حالی که گاه چکیده ،ذکر جزئیات یک مدرک علمی اهمیتی خاص دارد .
*درخلاصه ،گاه از مهمترین مباحث صرف نظر می کنند ،اما در چکیده ملزم هستیم که حتماً مهمترین مباحث را منعکس کنیم .
*خلاصه کردن یعنی مطلب با مدرکی را برای گروههایی که از لحاظ سنی ،ذهنی ،علمی و یا فرهنگی در شرایط معینی هستند قابل استفاده کنیم .ولی چکیده برای سهولت در انتخاب و جستجوی مطالب است .
*خلاصه ،از یک کتاب ،گزارش ،یکی از دانشها با بخش معینی از معارف بشری صورت می گیرد در حالی که چکیده به طور عمده ازمقالات صورت می گیرد.

تعریف چکیده
تعاریف متعددی از چکیده ارائه شده است که در اینجا به برخی از آنها اشاره می کنیم :
*چکیده خلاصه ای است از قسمتهای مهم یک مقاله که به طور مختصر و روشن عرضه شود ...(مؤسسه تحقیقات و برنامه ریزی علمی و آموزشی 1348).
*چکیده ی یک نوشتار ،خلاصه ای است که از آن نوشته تهیه می شود و شامل فشرده تمام مطالب مهم آن یا فشرده قسمتهایی ویژه ای یا فهرستی از محتوای آن نوشته و گاهی شامل فهرست اصطلاحات و واژه های کلیدی آن است (موحد 1351)
*چکیده خلاصه کوتاهی است از یک کتاب ،جزوه یا مقاله که نکات اصلی آن را ذکر کرده باشد (اعتمادی 1352)
*چکیده عبارت است از شناخت محتوایی یک مقاله یا یک مطلب و معرفی این محتوا با حداقل کلمات و عبارات ممکن (مساوات 1356).
*چکیده ی یک مدرک ،عبارت است از انتخاب اطلاعات تازه و مفید در آن وبیان این اطلاعات به نحوی که از هر جهت ،تا حد امکان از حشو خالی باشد (مساوات1364)
*چکیده شکل فشرده متنی بلند است که نکات اصلی متن را برجسته می سازد و محتوا را بسیار خلاصه توصیف می کند (کیلبورن 1998).
*چکیده بیان مختصر ولی دقیق محتوای یک سند است (لنکستر 1991).
*چکیده نوعی خاصی از خلاصه سازی است که همراه انواع مختلف مقالات علمی می آید (کلارک 2001)

اهداف چکیده نویسی
انگیزه اصلی تهیه چکیده چیست ؟هدف چکیده کمک به خواننده در ارزیابی مدرک و ارتباط بالقوه آن با موضوع یا موضوعات مورد نظر او می باشد .این مدرک ممکن است یک گزارش ،مجله ،مقاله ،رساله ،یا کتاب باشد .
مهدوی (1367)اداهف مختلفی را برای چکیده نویسی بر می شمارد :
*افزایش خدمات آگاهی رسانی جاری :افراد تحصیل کرده و دانش پژوه همیشه سعی می کنند اطلاعات خود را به روز نگه دارند و با توجه به تعداد زیاد مقالات منتشر شده ،مطالعه همه مقالات میسر و ممکن نیست .چکیده ها در این خصوص نقش مهمی را ایفا می کنند .
*صرفه جویی در وقت :حجم کم و ساختار منسجم چکیده خواننده را قادر می سازد مطلب را در وقت کمتر و با سرعت جذب بیشتری مطالعه کند .
*غلبه بر مانع زبان :مقالات علمی به زبانهای متعددی منتشر می شوند در حالی که یک محقق ممکن است به یک دو زبان مسلط باشد .چکیده های مطبوعات معمولاً به یک زبان بین المللی (معمولاً انگلیسی )ترجمه می شوند و در کنار چکیده زبان اصلی و یا در پایان مقالات ارائه می گردند .
*سهولت جستجو و انتخاب :
راحت ترین راه انتخاب یک مقاله ،موضوع آن است ولی چون موضوع معمولاً به صورت یک عبارت کوتاه نوشته می شود ممکن است مبهم باشد .چکیده در عین کوتاهی ،اطلاعات دقیقی را در بر دارد که در انتخاب مؤثراست .

انواع چکیده ها
چکیده را به انواع مختلفی چون تمام نما،راهنما،آمیخته ،انتقادی ،تلگرافی،سوگرفته ،مؤلف ،آماری و غیره طبقه بندی کرده اند که در اینجا به رایج ترین انواع چکیده ،یعنی چکیده های تمام نما و راهنما خواهیم پرداخت .برای درک بهتر این دو نوع چکیده ،می توانید به نمونه ارائه شده در انتهای مقاله نیز مراجعه کنید .
الف :چکیده تمام نما (informative)
چکیده ی تمام نما یا جامع به طور کلی بهترین ،کامل ترین و رایج ترین نوع چکیده و از نظر تهیه مشکل ترین آنهاست که سعی دارد تا حد امکان کمیت و کیفیت اطلاعات موجود در متن اصلی را ارائه نماید :یک چکیده ی تمام نما فشرده ای از مباحث اساسی و نتایج بدست آمده را ارائه می دهد .استفاده از این نوع چکیده برای تهیه چکیده از مقالات دقیق ،تحقیقی و تخصصی که بر موضوعی واحد متمرکزند توصیه می شود .این نوع چکیده معمولاً طولانی تر از انواع دیگر چکیده هاست ولی طول آن از 10% طول کل متن اصلی تجاوز نمی کند .
ب-چکیده راهنما (indicative)
چکیده راهنما بیشتر برای معرفی موضوع متن اصلی به کار می رود ،صرفاً بر محتوای متن اصلی دلالت دارد و شامل مطالبی کلی درباره متن اصلی است .این نوع چکیده هدف و روش را معرفی کرده ،ولی معمولاًنتایج را در خود ندارد .برای تهیه چکیده از مقالاتی که موضوعات مختلفی را دربردارند نیز از این چکیده استفاده می شود .
معمولاً چکیده راهنما سطحی تر از چکیده تمام نما است و تهیه آن سریعتر وراحت تر است .این نوع چکیده را توصیفی (descriptive)نیز خوانده اند .طول این چکیده معمولاً از طول چکیده تمام نما کمتر است (حدود 75تا100کلمه ).

طول چکیده
گر چه نکته مشترک تمامی تعاریفی که از چکیده ارائه شده است تأکید بر اختصار و کوتاهی آن است ،اما در مورد طول یا حجم چکیده نظرات مختلفی وجود دارد .برخی معتقدند نباید از 1000واژه تجاوز و برخی دیگر حد نهایی طول چکیده را 250واژه دانسته اند .
برخی صاحب نظران ،طول چکیده را متناسب با طول متن اصلی می دانند و اصرار بیش از حد برهرچه کوتاه تر کردن چکیده را روا نمی دانند و معتقدند این امر موجب می شود چکیده نویس به تعمیم و "کلی گویی "بپردازد (مساوات 1364).البته ،در این صورت نیز ،به لحاظ تأکید بر اختصار ،تأکید می شود که طول چکیده نباید نهایتاً از یک دهم طول نوشته تجاوز کند .
رویکرد دیگری که به طول چکیده وجود دارد ارتباط بین طول چکیده و نوع چکیده است .مهدوی (1367)طول متوسط چکیده تمام نما را 150تا 250کلمه و طول متوسط راهنما را 75تا150کلمه می داند .کیلبورن (1998)طول چکیده توصیفی یا راهنما را حداکثر 100و چکیده تمام نما را ده در صد طول مقاله یا کمتر از آن برمی شمارد .لنکستر (1991)،علاوه بر طول متن اصلی و نوع چکیده،به عوامل دیگری نیزچون پیچیدگی موضوع ،تنوع موضوع ،دسترس پذیری ،هزینه و هدف اشاره می کند .

ویژگی های یک چکیده خوب

یک چکیده ،فهرستی از موضوعات مطرح شده در متن مقاله نیست ؛مقدمه هم نیست .چکیده انتخاب جملاتی از متن اصلی و کنار هم چیدن آنها هم نیست .چکیده باید ویژگیهایی داشته باشد که به برخی از آنها اشاره می کنیم :
*یک چکیده خوب باید مختصر ،دقیق و واضح باشد (مهدوی 1367)
*چکیده معمولاً از یک یا دو پاراگراف مستقل و منسجم تشکیل می شود (کیلبورن 1998،کلارک 2001)
*جمله های یک چکیده باید خبری باشند (موحد و میرزاده 1353)
*جمله ها باید ساده باشند .در نوشتن چکیده ،مطلب مورد نظر را باید آسان و رسا بیان و ازبه کار بردن کلمات پر طمطراق خودداری کرد .بعلاوه ،باید از پرنویسی و استفاده از صفتهای غیر لازم ،کلمات مترادف و تکراری احتراز کرد (موحد و میرزاده 1353،کیلبورن 1998)
*جمله های یک چکیده باید تا آنجا که ممکن است کوتاه باشند .جملات بلند ایجاد ابهام می کنند و وضوح چکیده را خدشه دار می سازند
*چکیده باید شامل کلید واژه ها و اصطلاحات فنی و علمی متن اصلی باشد .این کار،درک محتوای چکیده را برای متخصصان و تهیه فهرست موضوعی را برای مجلات چکیده تسهیل می کند و از آنجایی که امروزه ،خیره سازی و بازیابی اطلاعات به صورت الکترونیکی است ،استفاده از کلید واژه ها به جستجوگر کمک می کند سریعتر به موضوع مورد نظر خود برسد (موحد و میرزاده 1353،کیلبورن1998،شامپاین 2005)
*یک چکیده ابداً اطلاعات جدیدی ارائه نمی دهد بلکه صرفاً خلاصه مقاله است (کیلبورن 1998،پراکتر 2006)




ساختار یا محتوای یک چکیده
ساختار یک چکیده و یا به بیانی دیگر بخشهای مختلف یک چکیده تا حد زیادی به نوع متن اصلی وابسته است .بخشهای اصلی یک چکیده عبارتند از :
*معرفی موضوع یا ارائه پیش زمینه در یک یا دو جمله
*ارائه هدف دریک یا دو جمله
*طرح یافته های اصلی در یک دو جمله
*ارائه مهمترین نتیجه در یک جمله (شامپاین 2005،هیوز 2005)
پراکتور (2005)اظهار می دارد خواننده یک چکیده تمام نما باید بعد از خواندن چکیده بتواند به آسانی به سؤالات زیر پاسخ دهد :
*چرا این تحقیق را انجام داده اید ؟
*چه کارکرده اید ؟
*به چه یافته هایی رسیده اید ؟
*کاربرد این یافته ها چیست ؟

فرایند تهیه یک چکیده
اغلب مجلات در ابتدای مجله در بخش پذیرش مقالات به معیارهای مورد نظر خود از یک چکیده نیز اشاره می کنند .بهتر است قبل از آغاز چکیده نویسی این معیارها مطالعه شده ،مورد توجه قرار گیرد .
1.متن مقاله را با قصد چکیده نویسی دوباره بخوانید و
*به دنبال رئوس اطلاعات ارائه شده در مقاله باشید و آنها رابه شکلی برجسته کنید (مثلاً با ماژیک فسفری آنها را مشخص کنید یا شروع وپایان آن را پرانتز بگذارید ).
*اگرخودتان نویسنده مقاله نیستید ،برای شروع ،به سراغ مقدمه و نتیجه بروید چون این دو قسمت بر نکات اصلی تأکید دارند.
*حتی الامکان این اطلاعات را به شکل یک سیاهه ی منظم بنویسید .برای این کار می توانید ازعنوان ها و زیرعنوان ها نیز استفاده کنید.
*فهرستی ازکلید واژه های متن اصلی تهیه کنید.
2.بدون نگاه کردن به متن اصلی ،اطلاعات بدست آمده از متن را به صورت یک پاراگراف منسجم پیش نویس کنید و در انجام این کار :
*صرفاً جملات کلیدی متن مقاله را رو نویسی نکنید.
*متکی به شیوه جمله بندی و واژگان متن اصلی نباشید ،اطلاعات را بابیانی جدید و با استفاده از جملات جدیدی بنویسید.
*تربیت ارائه اطلاعات رادر متن اصلی دنبال کنید و سعی کنید حتی الامکان تمامی کلید واژه ها را در چکیده بگنجانید .
3-پیش نویس خود را بازبینی کنید ،بازبینی کنید ،و بازهم بازبینی کنید و
*اشکالات موجود در نظم (organization)چکیده را تصحیح کنید .
*از صحت ربط دهنده های دستوری اطمینان حاصل کنید .
*اطلاعات زائد را حذف کنید .
*اطلاعات مهم جا افتاده را اضافه کنید .
واژه های زائد و ترکیبات طولانی را حذف کنید .سعی کنید در بیان منظور خود ،از حداقل واژه های ممکن استفاده کنید .
*اشکالات دستوری ،املایی و سجاوندی را تصحیح کنید.
4-متن نهایی چکیده را دوباره بخوانید و حتی الامکان از دوستی کارشناس بخواهید آن را بخواند و چنانچه نواقصی را مشاهده می کند ،صادقانه آنها را به شما یادآور شود.

نتیجه گیری
چکیده نویسی به دلیل ویژگیهای آن از اهمیت بسیاری برخورداراست و نویسندگان مقالات لازم است علاوه بر توجه به ضرورت و اهمیت آن ،با چکیده نویسی آشنا بوده ،در صورت نیاز به آموزش و تمرین بپردازند ونوشتن یک چکیده خوب و مؤثر،کاری دشوار ولی ممکن است .برای نمونه یک مقاله همراه با چکیده تمام نما و راهنمای آن ارائه می گردد (نقل از نشریه فنی مرکز اسناد علمی ،دوره سوم ،شماره یک و دو 1353،ص36-29)

جهان سوم
شگفتی کتاب و نوجوانان
نوشته:ی .و .لاکشمانا رائو.

در جریان زندگی من ،چندین بار این یا آن فرقه مذهبی که اعتقادات جبری دارند ،پایان جهان را پیش گویی کرده اند ،حتی برخی از پیروانشان تا آنجا پیش رفته اند که داروندارشان را هم قسمت کرده اند .اگر امروز من سهامی در یک بنگاه انتشاراتی داشتم ،شاید می بایست آنها را می فروختم ،چون از هم اکنون تکنو کراتهای جبری ،مرگ کتاب را اعلام کرده اند .
ما اهالی کشورهای در حال توسعه که هنوز از تمام مواهب زندگی برخوردار نشده ایم ،همچنین به مجموعه وسایل ارتباطی که امروز آن را وسایل ارتباط جمعی می نامند (و کتاب هم یکی از آنهاست )علاقه مندیم .این وسایل امکان می دهند که معلومات بدست آمده و اخبار و اطلاعات جدید به نسلهای جوان ما منتقل شوند .
آیا الزامی داریم که از وسایل ارتباط جمعی ،برخی را انتخاب کنیم ؟یا باید در حد امکاناتمان ،در عین حال از کهنه و نو بهره جوئیم ؟آیا باید تمام وسایل را ،اعم از الکترونیکی و چاپی ،دریک طبق بگذاریم یا به بهترین وسیله و امکان یعنی وسایل ارتباط شفاهی متوسل شویم ؟
اگر با ملاحظات مربوط به بها را کنار بگذاریم ،هیچ یک از محققانی که این مسئله را مورد بررسی قرار داده اند ،تاکنون ترک وسایل کهن یا استفاده انحصاری از وسایل جدید را توصیه نکرده اند .این مطلب هم درباره کشورهای در حال توسعه صادق است و هم در مورد کشورهای صنعتی ،که در آنها صنعت چاپ جدید ارتباط جمعی در حال رقابت است .
براثرسالها تحقیق و تجربه دراین کشورها ،معلوم شده است که وسایل ارتباط جمعی وجود یکدیگر را نفی نمی کنند و هیچگاه بطور کامل محو نمی گردند ،بلکه اگر بتوانند خود را با شرایط نوین انطباق دهند ،و نقشهای جدید خود را که تکمیل و غنی تر کردن یکدیگراست ایفا کنند ،می توانند در کنار هم ،بطور مشترک و در آسایشی نسبی بسر برند .اگرطی این جریان ،مثلاً قرار باشد "کتاب "به "غیر کتاب "مبدل شود و تلویزیون بتدریج ،خبری و آموزشی گردد ،بسیارخوب است ،ولی ما از آنچه در آینده پیش خواهد آمد ،هیچ اطلاعی نداریم .
واقعیت زندگی در کشورهای در حال توسعه چنین ایجاب می کند که از در پیش گرفتن راههایی که ناشی از احساس باطنی (و شاید حالت شیفتگی )است ،پرهیز شود ،حتی اگراحتمالاً بعد معلوم شود که چنین راههایی درست بوده است .نه تنها این امکان فراوان است که احساس باطنی به اشتباه رود ،بلکه دراین صورت ،مخارج کار هم برای کشورهای در حال توسعه گزاف و تحمل ناپذیراست .
ما منکر این نیستیم که وسایل جدید ارتباط جمعی می توانند نقشی قابل ملاحظه در تلاش این کشورها در راه رشد و توسعه بازی کنند .معذالک با در نظر گرفتن منابعی که در آینده و تا مدتی نسبتاً طولانی ،در دسترس خواهد بود،لازم است که در زمینه رشد و توسعه ارتباطات ،سهم عمده ذخیره و پخش خبر،علی رغم ظهور وسایل ارتباطی الکترونیک و ماشینهای حسابگر ،بر عهده نوشته چاپی گذارده شود .لازم است که کتاب همچنان به پخش اخبار و معلومات مورد نیاز اهالی متوسط کشور ادامه دهد تا آنان بتوانند بطور کامل در تغییراتی که در اطرافشان بوجود آمده است ،شرکت جویند .این معنی بویژه در مورد جوانان کشورهای در حال توسعه مصداق دارد .
متاسفانه انقلاب درامر ارتباطات تنها انقلابی نیست که اکنون در کشورهای در حال توسعه پیدا شده است .انقلابهایی که در غرب بوجود آمد (انقلاب سیاسی ،صنعتی ،اجتماعی و فنی ) امروز بطور ناگهانی و در آن واحد در کشورهای در حال توسعه جریان دارد. ولی مردمی که در جریان این انقلابها قرار گرفته اند ،بطورنسبی تجربه و شناسایی کمتر ،نیازهایی فوری تر و منابعی بسیار محدودتر دارند.
در ضمن بر اثر انقلاب در امر ارتباطات ؛ این مردم علاوه بر انقلابهای داخلی با پیشرفتهای فنی و غیره نیز که در غرب بوجود آمده است ،روبرو هستند. درحدی که حوادث ، افکارو مسائل غرب ،کشورهای در حال توسعه را تحت تاثیر قرار می دهد ، شاید لازم باشد که این فرضیه که دنیا در حال تبدیل به "یک جامعه جهانی " است ، معتبر تلقی شود .اما پیدایش فوری انترناسیونالیسم را انتظار داشتن ، ناشی از عدم واقع بینی است.
در واقع بنظر می رسد که یکی از نیازهای اساسی کشورهای در حال توسعه ، درست یا غلط ، پرورش یک احساس همبستگی ملی است ، که برای تکوین یک ملت ، شرطی لازم است .رهبران کشورهای درحال توسعه هم اکنون می کوشند تا این احساس ملی را به مردمان خود القا کنند و در عین حال با شرکت در مجامع بین المللی ،در راه ایجاد "جامعه جهانی" سعی می کنند.
کشورهای در حال توسعه ، معمولاً با مسئله جماعات روستایی در گیرند، یعنی با روستاهای واقعی ، که اکثریت بزرگ ساکنانشان ،افرادی بی سواد ، بی اطلاع، فاقد معلومات اساسی لازم در امر رشد و توسعه هستند و از مفاهیم اصلی و بنیانی تجدید و نوسازی خبر ندارند. حتی پسران و دختران جوان این روستا نیز از این معلومات بی بهره اند.
بعکس در شهرها ،جوانان که نسبتاً با فرهنگ ترند ،با نوعی ابهام و تزلزل فکری دست بگریبانند و این امر باعث ایجاد ناراحتی در ایشان و در جامعه یی که آنانرا در بر می گیرد می شود.آنان احساس قومیت شدیدی ندارند ولی خود را حقیقتاً انترناسیونالیست هم احساس نمی کنند.
مشکل رهبران این جوامع آنست که این احساس تعهد را به جوانان القا کنند تا آنان بتوانند جای واقعی خود را دراجتماع بازیابند. به این منظور ضرورت دارد درباره جامعه ای که در آن زندگی می کنند، شناساسیی لازم را داشته باشند، می باید تاریخ و فرهنگ این جامعه را بدانند و اگر قراراست وسایل ارتباطی دراین انتقال خبر و دانش نقش مهمی بر عهده داشته باشند، مسئله ای که باید به آن پاسخ داد از این طریق قرار است :آیا این کشورها باید از وسایل ارتباطی موجود استفاده کنند یا منتظر بمانند که وسایل جدید ، برای پاسخگویی به نیازهای روزافزونشان ،بقدر کافی رشد و تکامل پذیرد؟
می دانیم که ماهیت "دستاورد یک جامعه" تغییر کرده و انتقال از راه شفاهی جای خود را به انتقال کتبی داده است . کشورهای در حال توسعه در این مرحله قرار دارند. آنها می دانند که دستاورد های چاپی را می توانند فوراً دراختیار داشته باشند. همچنین می دانند که این دستاوردها به نسلهای جوان ، مانند نسلهای پیشین امکان می دهد تا با تاریخ و فرهنگ و تمدن خویش آشنا شوند.

مزایای اوراق چاپی و کتاب بحدی روشن است که نیازی به تفصیل ندارد. نوشته چاپی همواره آماده است هنگامی که جوانان برای دریافت آن آمادگی پیدا کنند و حوصله مراجعه به کتاب را داشته باشند؟ معلومات مورد نظر را در اختیارشان قرار دهد.
همچنین می دانیم که وسایل جدید ارتباطی الکترونیک بعلت محدودیتهای ذاتی خود،این مزیت را ندارد که بطور دلخواه در زمان ، و تا حد کمتری در مکان ، مورد استفاده قرار گیرند.دراین درجه از رشد ، وسایل ارتباط الکترونیک نیز فاقد عمق لازم برای درک کامل بسیاری از فنون پیچیده جریان تولید و مسائل انسانی جامعه هستند.
بدین ترتیب ،رهبران این کشورها مزایای کاملا واقعی انتقال معلومات از راه نوشته چاپی را فدای امکانات فرضی وسایل جدید ارتباطی نمی کنند،زیرا امکانات این وسایل در انتقال مؤثرتر معلومات بویژه "ازراه تمام حواس" در نظر گرفته نمی شود. کتاب هنوز، تمام ظرفیتهای خود را بروز نداده است ، و درحال حاضر ، کسانی که مسئولیت پیدایش و رشد آن را بر عهده دارند، با حرارت تمام سرگرم حل مسائلی هستند که رشد این "کودک" مطرح ساخته است.
اغلب آنان جزء نسلهای جوان این جوامع هستند و دیدی خاص از آینده دارند. آنان به خواندن کتاب اکتفا نمی کنند بلکه کتاب هم می نویسند. آنان می دانند که برای گسترش احساس تعهد خود ،ازراه نوشته چاپی می توانند افراد بیشتری را مخاطب قرار دهند.
وسایل ارتباطی الکترونیک ،چنین مزایایی را به ایشان نمی دهد،زیرا نفس انتقال این افکار و نیز ممیزهایی که همواره در مورد آن صورت می گیرد،اثراین وسایل جدید را محدود می کند. درکشورهای در حال توسعه، وسایل ارتباطی الکترونیک همه جا زیر نظارت و در دست حکومتهاست.
این جوانان همچنین می دانند که بوسیله کتابهایی که در کتابخانه ها قرار دارند ،می توانند فرهنگ خود و فرهنگ دیگران را بشناسند ،چرا که این کتابها در دسترس آنان است و ایشان می توانند اطلاعات مورد نیاز خود را ازاین راه بدست آورند .ارقام موجود درباره مراجعان کتابخانه ها به نحوی قاطع ثابت می کند که اکثریت این مراجعان را جوانان تشکیل می دهد .
این دلایل در مورد مصرف نوشته چاپی فقط منحصر به کشورهای در حال توسعه نیست .تا حدی این مطلب درست است که نظام آموزشی ،و سنتی که در آن ،فرد تجربه آموزشی خود را درون ساختمان صوری آن نظام بدست می آورد ،در ارقامی که بیان کننده مصرف وسایل ارتباطی اند ،تاثیر می گذارد .
اما بویژه برای کشورهای در حال توسعه که نوشته چاپی عملاً تنها وسیله خبری آنهاست ،چه راه دیگری وجود دارد ؟(فراموش نکنیم که بسیاری از رهبران این کشورها هر اندازه هم به "جامعه جهانی "علاقمند باشند ،نه می خواهند و نه می توانند ، محصولات تلویزیونی ای را به جوانان خود تحمیل کنند که فرهنگهایی کاملاً متفاوت از فرهنگ ایشان ،آن را تولید و صادر می کند .نظر آنان در درجه اول معطوف گرفتن هزینه های گزافی که مستلزم آنست ،هنوز یا یقینی و منطقی به اثبات نرسیده است .
و نیز باید در نظر گرفت با آنکه دوران الکترونیک درکشورهای صنعتی ،دوران چاپ را پشت سر گذاشته است ،اما نوشته چاپی در مناطق وسیعی از جهان ،هنوز راه کمال را نپیموده است .بعلاوه نباید فراموش کرد که این مناطق هنوز در مرحله "فرهنگ شفاهی "قرار دارند و در حالت "قبیله ای "بسر می برند .اگر مسئله کشورهای صنعتی "قبیله ای کردن مجدد"انسانهاست ،درباره کشورهایی که هنوز از حالت قبیله ای در نیامده اند،چه باید گفت ؟
اشاره ما به جوامعی است که در آنها ،حتی جوانان ،تعهدی احساس نمی کنند و با آنکه رد یک «فرهنگ شفاهی "بسر می برند ،تماشاگرانی غیر فعال بیش نیستند و این حالت را نفرین دوران چاپ تصور می کنند .ورود مستقیم به دوران الکترونیک ،پیش از آنکه از چاپ استفاده شود ،آیا به شکل دیگری از "قبیله ای کردن "انسانها خواهد انجامید که به نوبه خود به تعهد ،شرکت و عمل منتهی خواهد شد ؟
درست است که درکشورهای صنعتی ،اختراع تلویزیون ورشد و تکامل خارق العاده آن باعث پیش بینی های بسیاری شده است ،که براساس آن ،تلویزیون ضربه نهایی را به کتاب خواهد زد و آن را به صورت بقایایی از زمان گذشته در خواهد آورد و تمدنی مبتدی بر حروف و حرکات را در جهان خواهد گسترد ،اما جهش و رشد ،اولیه تلویزیون به حالتی از ثبات رسیده و آشکار شده است که کتاب هم چنان باقی خواهد ماند .
دوران چاپ که در مرگش این همه مرثیه سروده اند ،هنوز در کشورهای در حال توسعه به شگفتگی کامل نرسیده است .وقتی کتاب رسالت خود را به انجام رساند (اگر چنین چیزی ممکن باشد )و مسئولیت خود را به وسایل جدید ارتباطی تفویض کرد ،شاید در آن زمان ،این کشورها مرگ این وسیله انتقال معلومات را بپذیرند .معذلک فعلاً هیچ نشانه ای از پیری و فرسودگی در کتاب مشاهده نمی شود .در برخی جوامع روستایی ،جوانان حتی بدون پیدا کردن یک احساس همبستگی ملی ،رشد می یابند .
این جوانان ،علاوه بر تماسی که در مدرسه ،کتابخانه و منزل با نوشته چاپی دارند ،در صورت دسترسی به وسایل الکترونیکی ،از پر حرارتترین مصرف کنندگان آن نیز هستند .آنان می فهمند که وسایل مختلف ارتباطی یکدیگر را تکمیل می کنند ،هم چنانکه می دانند پدران یا استادانشان منبع هر نوع حکمتی نیستند .آنان گاه به تلویزیون نگاه می کنند ولی از تمام وسایل ارتباطی تحت اختیار خود هم استفاده می برند .
متأسفانه درکشورهای آنان،انتخاب نسبتاً محدود است و مقدارکمی را که از راه یکی از وسایل معین فرا می گیرند ،باید با آنچه وسیله ی دیگرمی تواند به آنان بدهد ،تکمیل کنند .آنان امروزه آگاهی دارند که فنون سمعی بصری فقط تا حدی می توانند آنان را آگاه سازند و لازم است برای یادگیری عمیق ،به کتاب بازگردند .
شاید فردا بتوانند از راه فنون سمعی و بصری ،در زمان و مکانی معین ،مطالب بسیاری را بیاموزند،ولی این امر هنوز به آینده ای مبهم بستگی دارد .
در نظر این جوانان ،وسایل بیان انسان از زمانهایی که خاطره ای از آن وجود ندارد ،برجای مانده است ،چاپ هم از همین زمانها موجود بوده است و وسایل سمعی و بصری ،با آنکه پیش بینی شده است که این وسایل باید دراختیارتعداد روز افزونی از افراد باشد ،فقط در دسترس معدودی افراد ممتاز قرار دارد ،اما کتاب همه جا در زندگی ایشان موجود است ،کتاب را دیروز داشتند ،امروز دارند و فردا هم خواهند داشت .
آنان تلویزیون جهانی با استفاده عمومی از ماشینهای حسابگر را در افق فردا نمی بینند ؛مرگ کتاب که جای خود دارد .
چکیده ی تمام نما
در کشورهای جهان سوم از میان وسایل ارتباط جمعی ،سهم عمده را باید به عهده چاپ گذاشت زیرا دراین کشورها :1-نوشته های چاپی را آسانتر می توان در دسترس ،همگان قرار داد .2-نوشته های چاپی مخاطبان بیشتری دارند .3-جمعیت کثیری از این کشورها را روستائیان تشکیل می دهند که باید برای رشد و نوسازی جامعه باسواد شوند و نباید برای انجام این هدف منتظر وسایل ارتباط جمعی جدید که خود مشکلات تازه ای ایجاد می کنند ،بمانند ؛از طرف دیگر :1-وسایل ارتباطی الکترونیکی همه جا زیر نظارت حکومتهاست .2-این وسایل هنوز فاقد قدرت لازم برای انتقال بسیاری از مفاهیم هستند .3-رهبران کشورهای جهان سوم تمایل ندارند محصولات تلویزیونی جوامعی را که فرهنگی دیگر دارند به جوامع خود تحمیل کنند .4-کاربرد این وسایل با محدودیتهای زمانی و مکانی همراه است .5-هزینه خرید و نگهداری این وسایل خیلی زیاد است .

چکیده راهنما
این مقاله به مقایسه وسائل ارتباطی جدید و قدیم درجوامع پیشرفته و در حال توسعه پرداخته است و ضمن بررسی موقعیت خاص کشورهای جهان سوم درقبال این وسایل ،استفاده از دستاوردهای چاپی را بجای استفاده از محصولات جدید الکترونیکی توصیه کرده است .


منابع و ماخذ
-اعتمادی ،پریچهر ،چکیده و چکیده نویسی ،اطلاع رسانی ،نشریه ی فنی مرکز اسناد و مدارک علمی ایران ،دوره 2،شماره1352،4.
-مساوات ،جلال ،چکیده نویسی (خدمات اطلاعاتی )،تهران ،مرکز اسناد آسیا،1356.
-مساوات ،جلال ،نکاتی درباره چکیده و چکیده نویسی ،اطلاع رسانی ،نشریه ی فنی مرکز اسناد و مدارک علمی ایران ،دروه 9،شماره1364،2،1.
-موحد ،ضیا ،چکیده و چکیده نویسی ،اطلاع رسانی ،نشریه ی فنی مرکز اسناد و مدارک علمی ایران ،دوره13،شماره 1351،2.
-موحد ،ضیا ،چکیده و چکیده نویسی ،اطلاع رسانی ،نشریه ی فنی مرکز اسناد و مدارک علمی ایران ،دوره 3،شماره1353،1،2.
-مهدوی ،محمد نقی ،چکیده نویسی ، مفاهیم و روشها ،تهران مرکز اسناد و مدارک علمی ایران ،ویرایش دوم ،1367.
-نشاط ،نرگس ،چکیده و چکیده نویسی ، دائره المعارف کتابداری واطلاع رسانی ج1،ص721.
-وزارت فرهنگ و آموزش عالی (علوم ،تحقیقات و فناوری )،مؤسسه تحقیقات و برنامه ریزی علمی آموزشی ،مرکز اسناد و مدارک علمی ایران ،چکیده مقاله های مجله های ایران در زمینه علوم اجتماعی ،دوره 1،شماره1348،1.


champagne, Marie-France.2005.The Abstract http//www.languages.ait.ac.th/e12abst.htm.
-Clark , Curtis.2001.BIO 190-Writing an Abstract.California State Polytechnic
-http //www.csupomona.edu/jcclark/classes/bio 190 abstract .htmlUniversity, pomona.
Hughes , will.2005.writing Informative Abstract.
http://personal.rdg.ac.uk/kcshuwil/cme/abstract.html .
Kilborn , Judith.1998.Writing Abstract.
http ://Leo stcloudstate.edu/bizwrite/abstract.html.
-Lancaster , F.w.1991, Abstract.Types and Function .London : The Library Association , Procter , Margarct , 2006,The Abstract University of Toronto .
http:www.utoronto.ca /writing /abstract.html .


دانشگاه آزاد اسلامی -واحد مشهد *
منبع:نشریه پایگاه نور ،شماره 12


دنبالک ها: athir.blogfa.com ،

Lorena
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:46 ق.ظ
Hi there, just became aware of your blog through Google, and found that it is really
informative. I'm gonna watch out for brussels. I'll be grateful if you continue this in future.
Numerous people will be benefited from your writing. Cheers!
BHW
پنجشنبه 31 فروردین 1396 12:30 ق.ظ
Hi! Someone in my Myspace group shared this website with us so I came to give it a look.
I'm definitely enjoying the information. I'm book-marking and will be tweeting this to my followers!
Wonderful blog and outstanding style and design.
manicure
سه شنبه 22 فروردین 1396 03:00 ق.ظ
Thanks for one's marvelous posting! I genuinely enjoyed reading it, you
can be a great author. I will be sure to bookmark your blog and will often come back at
some point. I want to encourage continue your great writing, have a nice afternoon!
BHW
جمعه 18 فروردین 1396 04:51 ب.ظ
This is really interesting, You're a very skilled blogger.
I have joined your feed and look forward to seeking more of
your wonderful post. Also, I have shared your web site in my social networks!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر